Woensdagavond kwam het kabinet bijeen voor een crisisoverleg over migratie. Premier Rutte, vicepremiers Wopke Hoekstra (CDA), Sigrid Kaag (D66) en Carola Schouten (CU) waren hierbij aanwezig. Het dispuut is nu zo hevig dat het voortbestaan van de regering op het spel staat.
Reden van het spoedoverleg: het lukt de partijen al maanden niet om met een helder migratiebeleid te komen. Zeker nu het land te maken heeft met een torenhoge instroom van 400.000 migranten in 2022, is dit belangrijker dan ooit. Maar VVD en CDA lagen wagenwijd uiteen ten opzichte van D66 en ChristenUnie.
Volgens bronnen bij De Telegraaf was het pijnpunt de gezinshereniging van asielzoekers, waarbij premier Rutte een harde eis zou stellen. Dit zou op grote weerstand hebben gestuit bij D66 en ChristenUnie. Deze kwestie heeft het kabinet uiteindelijk de strop omgedaan, blijkt uit berichtgeving van NOS.
Enorme wrijving
Het is zeker niet de eerste keer dat de coalitiepartijen onderling overhoop lagen. Zo was het stikstofbeleid de oorzaak van veel onderlinge wrijving, onder meer toen CDA-leider Wobke Hoesktra vorige zomer zei dat de doelstellingen voor hem "niet heilig" waren. Daarnaast zijn altijd de medisch-etnische kwesties een pijnpunt geweest tussen de partijen D66 en ChristenUnie.
De diepe wrijving zat er al vanaf het begin af aan bij de coalitiepartijen. Na het langste formatieproces sinds de Tweede Wereldoorlog kwam het kabinet Rutte-IV tot stand in januari 2022. Dit was niet zonder controverse, want tijdens het formatieproces bleken de formateurs te hebben gesproken over toenmalig CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt. Kort daarop stapte hij uit de partij.
Paniek na verkiezingen
Het kabinet-Rutte IV wist zich te profileren met onder meer ambitieuze klimaatmaatregelen, strenge stikstofdoelstellingen en ruimhartige wapensteun aan Oekraïne. Maar dit bleek onwelgevallig bij een deel van het Nederlandse electoraat. Afgelopen maart kreeg het kabinet een grote dreun te verduren met de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen. Oppositiepartij BBB werd plots veruit de grootste fractie in de Eerste Kamer, terwijl CDA en D66 in zetelaantal halveerden. Ook de VVD ging erop achteruit.
Ondanks alle onderlinge verschillen en crises besloot het kabinet te blijven zitten. Maar sinds de uitslag van de Provinciale Statenverkiezingen speelde de vraag toch steeds vaker op: zal het kabinet vallen? Nu is de vraag dan beantwoord: ja. De onenigheid over het migratievraagstuk bleek er één te veel. Het kabinet-Rutte IV is officieel geklapt.
Naar verwachting zullen er nieuwe verkiezingen in oktober of november van dit jaar volgen. De grote kanshebber is BBB, die in peilingen al bijna een jaar veruit de grootste partij is. Verliezers zullen naar alle waarschijnlijkheid D66 en CDA staan, die volgens de huidige peilingen minimaal zullen halveren in zetelaantal.
De grote vraag is wat het onafhankelijke Kamerlid Pieter Omtzigt gaat doen. Sinds zijn afsplitsing van het CDA is hij namelijk razend populair bij de Nederlandse kiezer, blijkt steevast uit peilingen. Maar vooralsnog heeft hij geen eigen partij of kieslijst. Ook heeft Omtzigt gezegd zich niet te willen aansluiten bij BBB.
Zin in verkiezingen
Op rechts stromen de reacties van partijleiders binnen op de kabinetsval. De reacties lijken een gemeenschappelijke deler te hebben: iedereen heeft zin in nieuwe verkiezingen.
'Eindelijk! Het kabinet is gevallen en er komen nieuwe verkiezingen. Nu hebben we de kans om een krachtige nieuwe koers uit te zetten. Laten we de macht weer teruggeven aan de mensen,' reageert BVNL-leider Wybren van Haga op Twitter
BBB-leider Caroline van der Plas laat weten dat de BBB-vlag al is gehesen. Ook PVV-leider Geert Wilders zegt uit te kijken naar een nieuwe stemmingsronde: 'Snel verkiezingen nu. Adieu Rutte, Kaag en de rest!'
JA21 staat eveneens te popelen: 'Dit ging zo niet langer. JA21 is klaar voor nieuwe verkiezingen! Wij gaan nu met een realistisch plan asiel op de rails krijgen. We gaan dit regelen!'
Tot slot kan ook FVD-leider Thierry Baudet kan zijn geluk niet op: 'Eindelijk. Dit rampenkabinet lijkt definitief gevallen. Nu hopelijk snel nieuwe verkiezingen. Nederland is klaar met de absurde open grenzen, de daardoor veroorzaakte woningnood, de krankzinnige klimaatplannen en de oorlogshitserij. We gaan voor verandering.'
