Volgens het rapport is er sprake van 'een systematische aanval op de vrije meningsuiting in Europa'. Daarbij worden honderden ngo’s en universiteiten ingezet die 349 projecten uitvoeren tegen zogenaamde 'haatspraak’ en ‘desinformatie’. Maar in werkelijkheid gaat het om politieke beïnvloeding en censuur, aldus het rapport.

‘Taal is de nieuwe grens’
De kern van de kritiek zit in hoe de EU via vage termen als ‘deliberatieve democratie’ en ‘capaciteitsopbouw’ de taal zelf probeert te controleren. “Wanneer de Commissie bepaalt wat gezegd mag worden, wie het mag zeggen en hoe het moet worden ingekleed, dan beschermen ze geen democratie maar ondermijnen ze haar”, aldus het rapport.

Wat als neutrale wetenschap wordt gepresenteerd, blijkt vaak “de rituele bevestiging van vooraf vastgestelde politieke aannames”. Onderzoekers, ngo’s en media worden financieel gemotiveerd “om de institutionalisering van spraakregulering te legitimeren”, aldus het rapport.

Een half miljard aan beïnvloeding
De Europese Commissie gaf bijna 649 miljoen euro uit aan projecten die officieel zijn bedoeld om ‘haatspraak’ en ‘desinformatie’ tegen te gaan. De werkelijke bestedingen zijn waarschijnlijk nog hoger, want veel projecten zijn niet direct als zodanig gelabeld. Alleen al via Horizon Europe werd 190 miljoen euro uitgegeven aan ‘haatspraakprojecten’ en ruim 376 miljoen aan ‘desinformatieprojecten’. Daarnaast kwamen er tientallen miljoenen uit het EU Funding and Tenders Portal.

Volgens het rapport is het lastig om exact te achterhalen hoeveel geld naar welke organisaties is gegaan. De Europese Commissie verdeelt het geld via gefragmenteerde en moeilijk navolgbare databanken. 

‘Vrijheid alleen binnen de lijntjes’
De Commissie probeert met deze programma’s om wat zij beschouwt als ‘populistische oppositie’ te delegitimeren. “Het is een top-down, autoritair, gecureerd consensusmodel, waarin uiting alleen vrij is als het de taal van naleving spreekt”, schrijft de auteur, dr. Norman Lewis.

Via gesubsidieerde AI-projecten en ‘fact-checkers’ wordt er gestuurd op wat waar is, wat niet, en wie nog mag spreken. “Wanneer taal wordt gecontroleerd, door staten, instellingen of ngo’s, wordt ook de reikwijdte van denken en verzet beperkt.”

‘Democratische waakzaamheid is nodig’
De auteurs van het rapport waarschuwen: “Wanneer taal wordt versmald, verzacht, verhuld of ontdaan van betekenis, dan geldt dat ook voor het vermogen tot verzet en het ontwikkelen van alternatieven.” Ze noemen het rapport “een noodzakelijke daad van democratische waakzaamheid”.

Wat op het eerste gezicht technocratisch en beschermend lijkt, blijkt in feite een machtsinstrument stelt het rapport. “Vrije meningsuiting wordt begraven onder de geruststellende taal van vertrouwen, veiligheid en samenhang.”