Gedeputeerde Staten hebben besloten dat rondom beschermde natuur een zogenoemd stikstofreductiegebied komt. Binnen die zone gelden extra beperkingen voor landbouwbedrijven. Ook bij natuurgebieden als Bekendelle en Willinks Weust bij Winterswijk loopt een gebiedsproces. Lukt het daar niet om vrijwillig stikstof te verminderen, dan worden ook daar de regels van kracht.

De provincie ziet dit als noodzakelijk om natuurherstel af te dwingen en juridische problemen rond stikstof te voorkomen. 

Grote groep boeren geraakt
In de aangewezen gebieden liggen circa 240 agrarische bedrijven. Het gaat om bijna 150 graasdierbedrijven met samen zo’n 3.000 melkkoeien en 2.400 stuks jongvee. Daarnaast vallen zestien hokdierbedrijven binnen de zone, met onder meer vleeskalveren, vleesvarkens en bijna 278.000 leghennen. Ook akkerbouw-, tuinbouw- en fruitbedrijven krijgen met het beleid te maken.

Bij Winterswijk gaat het om minder dan tien bedrijven, maar rond de Veluwe en Brummen is de impact groot. 

Andere toekomst voor landbouw
Volgens de provincie moet de landbouw in deze gebieden deels van karakter veranderen, meldt Melkvee. Productielandbouw maakt plaats voor natuurbeheer en verbreding. In een toelichting schrijft Gelderland: „Het agrarische verdienmodel in het gebied verschuift voor een deel van productielandbouw naar het leveren van groene en blauwe diensten, zoals agrarisch natuur- en landschapsbeheer.”

Boeren worden aangemoedigd om daarnaast inkomsten te halen uit recreatie, zorg of een boerderijwinkel. Dat ziet de provincie als het toekomstperspectief voor de landbouw rond kwetsbare natuur.

Geen nieuwe veehouderijen
Een van de zwaarste maatregelen is een verbod op nieuwvestiging van agrarische bedrijven. Nieuwe veehouderijen mogen zich niet meer vestigen op plekken waar nog geen vee wordt gehouden. Gelderland stelt dat uitbreiding van de veestapel strijdig is met het doel van stikstofreductie.

„Het heeft geen zin om stikstofuitstoot te reduceren als er tegelijkertijd uitstoot bij komt,” schrijft de provincie.

Uitbreiden alleen onder strikte voorwaarden
Ook uitbreiden van bestaande bedrijven wordt lastiger. Voor varkens-, pluimvee- en kalverhouders wordt uitbreiding in principe verboden. Alleen als uitbreiding aantoonbaar bedoeld is voor meer dierenwelzijn en het aantal dieren niet stijgt, kan een uitzondering worden gemaakt.

Voor grondgebonden bedrijven is uitbreiding alleen toegestaan als zij verder extensiveren. Biologische bedrijven en veehouders met een lage veebezetting of veel natuurbeheer worden uitgezonderd.

Volledige stilstand wil de provincie voorkomen. Daarom blijft hervestiging toegestaan. Boeren zonder opvolger kunnen hun bedrijf overdragen aan een andere veehouder. Volgens Gelderland voorkomt dit dat de sector „de facto met een sterfhuisconstructie te maken krijgt”.

Verbod op stikstofhoudende kunstmest
Rond de natuurgebieden komt ook een verbod op stikstofhoudende kunstmest. Dat geldt voor alle grond in gebruik bij bedrijven, maar ook voor golfbanen en maneges. Het verbod moet in 2030 ingaan.

De provincie erkent dat dit de opbrengst kan verlagen en belooft flankerend beleid, zoals stimulering van bodemverbetering, compostgebruik en stikstofbindende gewassen.

Verplichte stalmodernisering
Alle veehouders in de stikstofgebieden moeten hun stallen moderniseren. Dat moet uiterlijk in 2035 zijn gebeurd. Per diercategorie worden reductiedoelen vastgesteld. Boeren kunnen die halen met technieken zoals een koetoilet of luchtwassers. Wie dat niet wil, moet de veestapel verkleinen.

Boeren die al hebben geïnvesteerd, worden deels ontzien. De provincie laat emissiereducties vanaf referentiejaar 2018 meetellen.

Gelderland wil ook grasland beschermen. Er komt een scheurverbod om te voorkomen dat gras wordt omgezet in intensieve teelten zoals bollen. Volgens de provincie helpen zulke teelten niet bij water- en natuurdoelen. Met deze maatregel gaat Gelderland verder dan landelijke regels.

Politiek debat volgt
Het stikstofpakket moet nog langs Provinciale Staten en wordt vastgelegd in de omgevingsverordening. Debatten worden dit jaar verwacht. BBB-gedeputeerde Ans Mol verdedigt het plan. „We kiezen voor een eerlijke aanpak, waarbij iedereen aan de slag gaat om de stikstofuitstoot te verlagen,” zegt zij tegenover Melkvee. „Niet alles kan overal.”

Binnen haar eigen partij klinkt echter kritiek. De BBB-fractie zegt het voorstel „kritisch” te bekijken en waarschuwt dat zij een plan zonder toekomstperspectief voor boeren niet zal steunen.

Sommige voorstellen haalden het niet. Zo komt er geen regel die mest uitrijden bij hogere temperaturen verbiedt, omdat dat moeilijk te handhaven is. Ook normen per dierplaats of per hectare zijn geschrapt vanwege de complexiteit. Het stikstofbeleid van Gelderland belooft daarmee een van de meest ingrijpende provinciale ingrepen in de landbouw van de afgelopen jaren te worden.