In een brief aan VN-ambassadeurs, ingezien door persbureau Reuters, schetst Guterres een somber beeld. Hij waarschuwt voor een “dreigende financiële instorting” en schrijft dat de Verenigde Naties mogelijk al in juli door hun reserves heen zijn. Volgens hem wordt de situatie steeds nijpender. “De crisis verdiept zich, bedreigt de uitvoering van programma’s en brengt het risico van financiële ineenstorting met zich mee,” aldus Guterres.

De VN kampt al langer met betalingsproblemen, maar de recente Amerikaanse maatregelen hebben het probleem vergroot. De Verenigde Staten zijn traditioneel de grootste geldschieter van de organisatie. Door het wegvallen van die bijdragen ontstaat er een groot gat in de begroting.

Amerikaanse bijdrage stopt bij tientallen VN-organen
Begin januari maakte Washington bekend zich terug te trekken uit 31 VN-organisaties en -programma’s. Daarbij werd ook de financiering stopgezet. Het gaat onder meer om een internationaal klimaatakkoord en een VN-orgaan dat zich bezighoudt met gendergelijkheid.

Naast deze vrijwillige bijdragen weigert de VS ook om geld over te maken voor de reguliere VN-begroting en voor vredesmissies. Volgens Guterres gaat het om “besluiten om verplichte bijdragen niet na te komen, die een aanzienlijk deel van de goedgekeurde begroting financieren”.

Welke landen precies achterlopen met betalen, liet hij in het midden. Een woordvoerder van de VN wilde daar later geen nadere toelichting op geven. 

‘Juridische verplichting om te betalen’
Guterres benadrukte eerder al richting Washington dat lidstaten juridisch verplicht zijn hun afgesproken bijdragen te voldoen. In zijn recente brief herhaalt hij die oproep. Hij vraagt landen om “hun verplichtingen volledig en op tijd na te komen”. Als dat niet gebeurt, ziet hij nog maar één alternatief: het financiële systeem van de VN grondig hervormen.

Ook een interne VN-regel speelt de organisatie parten. Die verplicht afdelingen om ongebruikt budget aan het einde van het jaar terug te storten. Volgens Guterres maakt dat het moeilijker om buffers op te bouwen voor moeilijke tijden. 

Trump: geld naar binnenlandse prioriteiten
President Trump verdedigt zijn koers door te stellen dat de Verenigde Staten te veel geld uitgeven aan buitenlandse organisaties. Hij zegt dat veel internationale programma’s “ingaan tegen de nationale belangen van de VS”. Volgens hem is het geld beter besteed aan binnenlandse prioriteiten.

Kort na zijn aantreden ondertekende hij een decreet om de VS terug te trekken uit de VN-Mensenrechtenraad. Ook verbood hij toekomstige financiering van UNRWA, de VN-organisatie voor Palestijnse vluchtelingen. Volgens het Witte Huis was dat nodig om “Amerikaanse belangen voorop te stellen”.

Gevolgen voor humanitaire hulp
De koerswijziging bleef niet beperkt tot de VN. In juli werd ook het Amerikaanse ontwikkelingsagentschap USAID opgeheven. Dat had wereldwijd grote gevolgen voor humanitaire hulp. Volgens de Harvard School of Public Health leidde het wegvallen van die steun tot ernstige verstoringen van hulpverlening en mogelijk tot honderdduizenden extra sterfgevallen.

Trump uit al langer stevige kritiek op de VN. In een toespraak tot de Algemene Vergadering zei hij dat de organisatie problemen negeert of zelfs verergert, waardoor hij ze later zelf moet oplossen.

Alternatief plan voor Gaza
Eerder deze maand presenteerde Trump ook zijn zogenoemde Board of Peace. Dat is een initiatief om Gaza te helpen heropbouwen na afloop van de oorlog. Het plan roept vragen op, omdat het mogelijk naast of zelfs tegenover de VN komt te staan.

Van de zestig landen die zijn uitgenodigd, hebben er inmiddels 26 toegezegd mee te doen. Trump zelf wordt voorzitter van het orgaan. Deelname gaat gepaard met een instapbedrag van 1 miljard dollar.

Voorlopig blijft de financiële toekomst van de Verenigde Naties onzeker. Zonder nieuwe betalingen of ingrijpende hervormingen dreigt de organisatie binnen enkele maanden in acute geldnood te komen. Guterres waarschuwt dat dit directe gevolgen zal hebben voor vredesmissies, humanitaire hulp en andere VN-programma’s wereldwijd.