Daarmee krijgt de kwestie een nieuwe wending. Wat begon als een afzegging door een gesubsidieerd Amsterdams debatcentrum, eindigt voorlopig met een breuk tussen de medeorganisator en de locatie. Koopmans spreekt zelf van een “positieve wende” in de zaak. Op X schrijft hij: “Co-organisator Adviesraad Migratie was in die beslissing niet gekend en heeft besloten de debatavond, met mij als deelnemer, naar een andere locatie te verplaatsen.”

De kwestie leidde de afgelopen dagen tot politieke ophef. Pakhuis de Zwijger had Koopmans eerder laten weten dat zijn persoonlijke uitingen op sociale media niet zouden passen bij de waarden en omgangsvormen van de organisatie. Koopmans reageerde toen fel. “Cancel culture bestaat niet en gesubsidieerde debatcentra zijn er niet voor debat”, schreef hij.

Adviesraad: uiteenlopende opvattingen moeten elkaar kunnen ontmoeten
De Adviesraad Migratie bevestigt in een eigen verklaring dat het debat wordt verplaatst. De raad publiceerde een toelichting op LinkedIn waarin zij benadrukt dat een open gesprek over migratie juist ruimte moet bieden aan verschillende perspectieven.

“Mensen met uiteenlopende opvattingen over asiel en migratie moeten elkaar kunnen ontmoeten in een open en inhoudelijk gesprek”, schrijft de Adviesraad. “Daarom publiceert de Adviesraad Migratie ter gelegenheid van ons 25-jarig bestaan een essaybundel met vergezichten op asiel, waarin een breed palet aan perspectieven aan bod komt.”

Volgens de raad was Koopmans door de Adviesraad zelf als spreker voorgesteld. Pakhuis de Zwijger trok zijn uitnodiging later in, na aanleiding van uitingen van Koopmans op sociale media. De Adviesraad stelt dat zij daarna heeft besloten het programma te verplaatsen.

“Voor het publieksprogramma rond deze essaybundel, op 1 juni in Pakhuis de Zwijger, is onder meer socioloog Ruud Koopmans als spreker door ons voorgesteld. Pakhuis de Zwijger heeft de uitnodiging later ingetrokken naar aanleiding van uitlatingen van de heer Koopmans op zijn persoonlijke social media. Daarop heeft de Adviesraad Migratie besloten het evenement te verplaatsen naar een andere locatie en de heer Koopmans wel uit te nodigen.” De nieuwe locatie is nog niet bekend, maar volgt snel.

Koopmans bedankt voorzitter Kremer
Koopmans reageerde verheugd op het besluit. “Ik ben verheugd over deze beslissing en bedank Monique Kremer, voorzitter van de Adviesraad, die zich hier persoonlijk voor heeft ingezet”, schrijft hij. “Dank ook aan allen die mij een hart onder de riem hebben gestoken.”

Volgens Koopmans geeft de Adviesraad met de verhuizing een belangrijk signaal af. Hij noemt de zaak tegelijk uitzonderlijk. In zijn ogen kon in dit geval helder worden aangetoond dat hij eerst was uitgenodigd en daarna door Pakhuis de Zwijger werd geweerd.

“De Adviesraad geeft hiermee een belangrijk signaal af”, schrijft hij. “We moeten echter niet vergeten dat dit een zeldzaam geval was waarin canceling zwart op wit kon worden bewezen omdat ik eerst op initiatief van de Raad was uitgenodigd en dit vervolgens door Pakhuis werd ingetrokken.”

Volgens Koopmans gaat uitsluiting in het publieke debat meestal minder zichtbaar. “Meestal gaat cancelen veel subtieler: je wordt gewoon niet uitgenodigd op grond van je posities of onderzoek met name op het gebied van migratie. Dat is schering en inslag en je hoort er alleen soms over als iemand informeel uit de school klapt.”

Pakhuis houdt vast aan besluit
Pakhuis de Zwijger blijft volgens Koopmans bij het oorspronkelijke besluit. “Pakhuis de Zwijger houdt koppig aan zijn cancelbesluit vast en moet maar in zijn eigen sop gaarkoken”, aldus Koopmans. Hij voegt eraan toe dat hij, gezien het verloop, niet uitsluit dat het besluit binnen Pakhuis de Zwijger zelf ook niet door iedereen werd gedeeld. “Enfin, zand erover, eind goed al goed.”

Pakhuis de Zwijger had de afzegging eerder gemotiveerd met een beroep op zijn gedragscode. In het bericht aan Koopmans stond dat het debatcentrum na nieuwe beoordeling van zijn “persoonlijke uitingen online” tot de conclusie was gekomen dat die “niet in lijn zijn met de waarden en omgangsvormen” die de organisatie wil uitdragen.

Juist die motivering leidde tot kritiek. Koopmans is hoogleraar sociologie en geldt als een uitgesproken stem in het migratiedebat. Hij doet al jaren onderzoek naar immigratie, integratie en islam in Europa. Zijn standpunten roepen weerstand op, vooral in progressieve kringen, maar hij is tegelijk een veelgevraagd wetenschapper in discussies over asiel en migratie.

Gesubsidieerd debatcentrum onder vuur
De zaak is extra gevoelig omdat Pakhuis de Zwijger grotendeels met publiek geld werkt. Het Amsterdamse debatcentrum ontvangt de komende jaren ruim 2,2 miljoen euro subsidie van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Critici vragen zich af waarom een gesubsidieerde instelling bij een debat over asielmigratie een kritische migratieonderzoeker zou weren.

De kwestie kreeg daardoor snel een politieke lading. PVV en FVD stelden Kamervragen. JA21 wil de subsidie voor Pakhuis de Zwijger ter discussie stellen. De partij noemde het debatcentrum eerder een “PROgressieve PROpaganda-tempel” en kondigde aan in juni met een motie te komen om de subsidierelatie te beëindigen.