Omtzigt benadrukt dat hij niet tegen de bouw van woningen voor de komende jaren is. Nederland heeft volgens hem momenteel een groot woningtekort en dat moet worden ingelopen. Zijn kritiek gaat meer over plannen die veel verder vooruitkijken, richting 2050 en uiteindelijk 2100. De Ontwerp-Nota Ruimte is inderdaad bedoeld om richting te geven aan de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland en bevat een visie voor de lange termijn.

Grotere rol voor drie regio’s
In de Nota Ruimte worden Groningen-Assen, Twente en Zuid-Limburg genoemd als drie regio’s waar het Rijk een ‘schaalsprong’ wil initiëren. Deze gebieden kunnen op termijn een aanzienlijk groter aandeel krijgen in de verstedelijkingsopgave dan op grond van hun huidige omvang en autonome ontwikkeling voor de hand ligt, aldus de overheid. Het Rijk ziet daarbij economische kansen en wil de regio’s verder ontwikkelen.

Voor Limburg Centraal wordt bijvoorbeeld gesproken over ruimte voor circa 35.000 woningen op loopafstand van intercitystations. Voor Twente wordt gekeken naar meer dan 100.000 extra inwoners en ongeveer 60.000 nieuwe woningen tot 2050. Tegelijk erkent de Nota dat in de drie schaalsprongregio’s ook een autonome woningbehoefte bestaat, bijvoorbeeld voor ouderen en voor bepaalde vormen van stedelijk wonen.

Omtzigt vraagt zich af wie de extra woningen op langere termijn gaat bewonen wanneer de natuurlijke bevolking krimpt. Over Zuid-Limburg zei hij dat het verschil tussen geboorten en sterfte over 25 jaar kan leiden tot een forse daling van de bevolking. ‘Dat is de vraag die ik denk dat ze eerst moeten beantwoorden voordat ze gaan bouwen.’

‘Dan bouw je voor migratie’
Op de vraag wie volgens hem in die woningen terechtkomt, antwoordde Omtzigt: ‘Ja, dan bouw je voor migratie.’ Hij vindt dat zo'n keuze vooraf openlijk besproken moet worden. Daarbij noemt hij verschillende vormen van migratie, waaronder studie-, arbeids- en asielmigratie.

De Nota Ruimte legt zelf eveneens een duidelijk verband tussen demografie en migratie. Daarin staat dat de natuurlijke bevolkingsaanwas sinds 2020 negatief is, doordat er minder kinderen worden geboren dan mensen overlijden. Tegelijk beschrijft het document Nederland als bestemming voor migranten en stelt het dat de bevolking snel groeit door arbeids-, kennis-, en asielmigratie.

Omtzigt vindt daarom dat woningbouw, bevolkingsontwikkeling en migratie gezamenlijk besproken moeten worden. ‘Maar als je zoveel migranten hebt, maak dan een plan. Wees daar open over dat dat het gevolg is.’ Daarbij wil hij ook aandacht voor huisvesting en integratie. ‘En denk na waar die mensen gaan wonen, of ze kunnen integreren.’ Volgens hem moeten deze vragen publiek worden besproken voordat voor de komende decennia grote woningbouwprogramma’s worden uitgevoerd.