De Belastingdienst ontdekte onlangs een zogenoemde datakluis met zeker 64 miljoen bestanden. Die digitale opslag werd in 2019 ingericht, maar raakte vervolgens uit beeld. Uit eerste steekproeven blijkt dat zich mogelijk documenten in bevinden die relevant waren voor eerdere onderzoeken naar de toeslagenaffaire. Voor Omtzigt is dat reden om de zaak buiten het ministerie van Financiën en de Belastingdienst te laten onderzoeken. Tienduizenden ouders werden tijdens het toeslagenschandaal ten onrechte verdacht van fraude. Veel gezinnen kwamen daardoor financieel en persoonlijk zwaar in de problemen.

Volgens Omtzigt is vooral ernstig dat mogelijk relevante stukken niet alleen bij de Tweede Kamer ontbraken, maar ook bij andere partijen. “Die zijn niet aan de rechter gegeven, niet aan journalisten en de ouders hebben ze niet te zien gekregen. En de bestanden gaan over hoe die ouders slachtoffer zijn geworden in het toeslagenschandaal. En die zijn niet verstrekt bij een parlementaire enquête. Dat is het allerzwaarste middel wat de Kamer heeft.”

Daarmee raakt de kwestie volgens hem aan de kern van de parlementaire controle. Een parlementaire enquête is het zwaarste onderzoeksinstrument van de Tweede Kamer. Instanties zijn daarbij verplicht om gevraagde informatie te verstrekken.

Omtzigt wijst erop dat de regering inmiddels zelf heeft erkend dat mogelijk meerdere wettelijke verplichtingen zijn geschonden. “De regering heeft moeten toegeven dat de Belastingdienst daarmee drie wetten heeft overtreden. De wet over de overheid, de Grondwet, want ze moeten stukken naar de Kamer sturen. En de wet over de parlementaire enquête, en dat zit in het strafrecht.”

Volgens de oud-politicus kan het bewust niet verstrekken van documenten tijdens een parlementaire enquête strafrechtelijke gevolgen hebben. “Daar kun je een gevangenisstraf voor krijgen als je documenten die je aan het parlement moet geven, niet verstrekt bij een parlementaire enquête. Dat is logisch, want als je het zwaarste middel hebt en je speelt geen open kaart…”

Juist daarom vindt Omtzigt dat de overheid zichzelf niet opnieuw moet onderzoeken. “Als de regering zelf zegt: wij hebben het strafrecht overtreden, dan moet de regering niet zelf onderzoek doen, maar dan moet ze de Rijksrecherche daarom vragen.”

Volgens hem is in de toeslagenaffaire al te vaak gekozen voor intern onderzoek binnen dezelfde organisaties die onderwerp van kritiek waren. Hij wil dat nu anders zien. “En ze moeten in ieder geval onmiddellijk zeggen: Belastingdienst, ministerie van Financiën: wat we de afgelopen tien jaar hebben gedaan, kan niet. Als wij denken dat er een strafbaar feit gebeurd is, dan zijn ze trouwens ook vaak verplicht aangifte te doen. Dan moeten ze dat extern en niet onder eigen regie laten onderzoeken. Je kunt niet zelf onderzoeken. Dat hebben we bij het toeslagenschandaal ondertussen wel gezien.”