Volgens demograaf Jan Latten lopen jonge mensen tegen verschillende obstakels aan. Vooral onzekerheid over inkomen en de krappe woningmarkt spelen een belangrijke rol. CBS-hoofdsocioloog Tanja Traag ziet dat mensen in de huursector en inwoners van dure regio's minder kinderen krijgen. Ook jonge vrouwen en vrouwen met weinig diploma's krijgen relatief minder vaak kinderen.

Woningmarkt en relaties drukken geboortecijfer
Latten wijst daarnaast op wat hij 'love-hoppen' noemt. Mensen blijven volgens hem minder vaak langdurig bij dezelfde partner dan vroeger. Het CBS ziet eveneens dat meer relaties binnen zes jaar na de geboorte van het eerste kind eindigen. Een scheiding of het hebben van een kind met een eerdere partner kan vervolgens invloed hebben op de komst van volgende kinderen.

De gevolgen raken volgens Latten uiteindelijk de hele samenleving. 'Al decennia worden er minder kinderen geboren die gepensioneerden kunnen opvangen', meldt Nu.nl. Daardoor neemt de vraag naar zorg toe, terwijl het aantal beschikbare werknemers afneemt. De Nederlandse bevolking groeit voorlopig nog wel, maar dat komt vooral door migratie.

Nederland steeds afhankelijker van migratie
In 2025 kwamen er per saldo ruim 86.000 officiële inwoners bij, zonder asielaanvragen mee te tellen. Migranten zijn volgens Traag 'over het algemeen relatief jong' en kunnen daarmee een deel van de vergrijzing opvangen. Latten waarschuwt echter dat migratie geen structurele oplossing hoeft te zijn. 'Je weet niet of deze mensen altijd zullen blijven komen en momenteel zijn we afhankelijk van migranten om de ouderen te verzorgen.' Andere critici stellen juist dat het opvangen van een krimpende bevolking met migratie bijdraagt aan grote cultuurveranderingen in Nederland.

Latten vindt dat de overheid te weinig doet met de dalende geboortecijfers. Volgens Latten wordt het krijgen van kinderen te makkelijk als privékwestie behandeld. Hij noemt dat 'laf' en benadrukt dat de gevolgen juist maatschappelijk zijn. Traag zegt hierover: 'Een kinderwens zou niet alleen voor de 'elite' moeten zijn.'

Bij de toekomstige bevolkingsontwikkeling wordt indirect door het kabinet sterk gerekend op migratie. Voormalig NSC-leider Pieter Omtzigt wees er eerder op dat het Rijk juist extra woningbouw plant in regio's waar de bevolking zonder migratie krimpt, zoals Zuid-Limburg. In de Ontwerp-Nota Ruimte staat bovendien dat de natuurlijke bevolkingsaanwas sinds 2020 negatief is, terwijl Nederland door arbeids-, kennis- en asielmigratie blijft groeien. Omtzigt concludeerde daarom over woningbouw in zulke krimpregio's: 'Ja, dan bouw je voor migratie.' Volgens hem moeten overheid en politiek daar open over zijn en woningbouw, bevolkingsontwikkeling en migratie gezamenlijk bespreken.

Kabinet kiest voor randvoorwaarden
Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid benadrukt dat 'het krijgen van kinderen een vrije keuze' is. Latten noemt dat een 'schijnkeuze' wanneer woningen, inkomenszekerheid en andere voorwaarden ontbreken. 'Maar dan moeten de condities wel zo zijn dat mensen ook kunnen kiezen voor kinderen.'

Andere landen grijpen wel directer in. Zuid-Korea geeft miljarden uit aan onder meer babybonussen en woonsubsidies, terwijl Noorwegen financiële steun en aangepaste werktijden onderzoekt. Frankrijk stuurt 3,3 miljoen 29-jarigen zelfs een brief met de oproep na te denken over kinderen.

Nederland kiest voorlopig vooral voor kinderopvang, verlofregelingen, onderwijs en een betaalbare woningmarkt. Juist dat laatste blijft een groot probleem. Latten vat het simpel samen: 'Er is een huis nodig om een kind te krijgen.'