Het rapport Vergeten verhalen, verzwegen verleden werd betaald door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en uitgevoerd door onder meer het Verwey-Jonker Instituut en Movisie. Heerma stuurde het maandag mee met zijn voortgangsbrief over het slavernijverleden. Donderdag debatteert de Kamer over dat dossier.

Opvallend is de politieke voorgeschiedenis. Het onderzoek komt voort uit een motie van toenmalig BIJ1-leider Sylvana Simons. Het CDA stemde in 2022 tegen die motie, terwijl Heerma op dat moment fractievoorzitter was.

Verzetshelden in kerndoelen
De onderzoekers vinden dat verhalen over verzet tegen het Nederlandse kolonialisme een vaste plek in het onderwijs moeten krijgen. Een van de aanbevelingen luidt: „Neem verzetshelden expliciet op in kerndoelen en eindtermen.”

Ook wordt voorgesteld meer antikoloniale vrijheidsstrijders op te nemen in de Canon van Nederland. Anton de Kom wordt genoemd als voorbeeld van iemand die daar al een plaats heeft gekregen.

Daarnaast richten de onderzoekers zich op schoolboeken. Uitgevers zouden volgens hen hun woordgebruik moeten vernieuwen en „koloniale terminologie” moeten verwijderen. Woorden als „slaaf” en „inlander” worden in het rapport als verouderd of racistisch aangeduid.

Volgens de onderzoekers komt het koloniale verleden nu wel aan bod in lesmateriaal, maar gebeurt dat nog te weinig vanuit verschillende perspectieven. Vooral Caribische en vrouwelijke verzetsfiguren zouden onderbelicht blijven.

‘Verdere uitvoering van de BIJ1-motie’
Het rapport legt zelf nadrukkelijk de koppeling met BIJ1. Een onderdeel van de aanbevelingen draagt de titel „Verdere uitvoering van de BIJ1-motie”.

Die motie van Simons werd in november 2022 aangenomen. Zij vroeg om verhalen over antikoloniale vrijheidsstrijders te onderzoeken en te archiveren. Organisaties met kennis van het koloniale verleden moesten daarbij een leidende rol krijgen.

De resultaten moesten vervolgens terechtkomen in de Canon en worden „verankerd” in het onderwijs. The Black Archives werd in de motie expliciet als voorbeeld genoemd.

De motie kreeg steun van 104 Kamerleden. Onder meer VVD, D66, PvdA, GroenLinks, SP, ChristenUnie en BBB stemden voor. CDA, PVV, FVD, JA21 en SGP stemden tegen. Een eerdere versie van het voorstel was in 2021 nog verworpen.

Ook Jetten wil vervolg geven aan excuses
Het rapport verschijnt terwijl het kabinet ook op andere terreinen zoekt naar een vervolg op de excuses voor het slavernijverleden. Premier Rob Jetten sprak begin deze week met vertegenwoordigers van Zwart Manifest, die hem een „deltaplan” overhandigden. Daarna schreef Jetten dat het kabinet wil bekijken hoe het „verder invulling” kan geven aan de excuses. Hij sprak daarbij over investeringen in bewustwording, erkenning, het bestrijden van de gevolgen van het slavernijverleden en het versterken van gemeenschappen. Nieuw geld heeft Jetten niet toegezegd. Zwart Manifest pleit zelf wel voor een nationaal herstelfonds en structurele financiering.

Bijna drie jaar later
De timing van het onderzoek valt eveneens op. Het kabinet beloofde in maart 2023 dat de Kamer „uiterlijk in het najaar” van dat jaar zou worden geïnformeerd over de uitvoering van de motie. Die toezegging werd enkele maanden later nog eens herhaald.

Het daadwerkelijke onderzoek kwam pas veel later op gang. De werving van onderwijsprofessionals begon in april 2025. Daarna volgden interviews en een expertbijeenkomst.

Het eindrapport verscheen uiteindelijk in oktober 2026. Daarmee komt de inhoudelijke terugkoppeling bijna drie jaar later dan aanvankelijk aangekondigd en slechts drie dagen voor het geplande debat.

Nog geen besluit over lesinhoud
Een eventuele aanpassing van de officiële kerndoelen vraagt bovendien nog verdere besluitvorming. Er wordt al langer gewerkt aan nieuwe kerndoelen voor het vakgebied Mens en Maatschappij. Daarin krijgt het koloniale en slavernijverleden al nadrukkelijker aandacht. Die ontwikkeling begon dus voordat dit rapport verscheen.

De nieuwe kerndoelen worden uiteindelijk via een algemene maatregel van bestuur vastgesteld. De Kamer krijgt daarbij nog een rol.

Voorlopig ligt er dus vooral een advies. De onderzoekers willen antikoloniale verzetsfiguren structureler vastleggen in het Nederlandse onderwijs. Of het kabinet die aanbevelingen overneemt, moet nog blijken.