De keuze is gemaakt op advies van meerdere ministeries. Buitenlandse Zaken adviseerde acht scenario’s niet openbaar te maken. Na ambtelijk overleg kwamen daar op advies van Defensie en Economische Zaken nog twee bij. Welke twee dat precies zijn, vermeldt de openbare beslisnota niet. 

Opvallend is dat de onderwerpen zelf wel uit de gepubliceerde rapporten zijn af te leiden. De uitgebreide verhaallijnen ontbreken, maar de titels staan gewoon in de inhoudsopgaven.

Van NAVO tot Taiwan
De Rijksbrede Risicoanalyse is bedoeld om de grootste bedreigingen voor de Nederlandse nationale veiligheid in kaart te brengen. Het Analistennetwerk Nationale Veiligheid onderzocht voor de editie van 2026 in totaal 39 scenario’s.

Tien daarvan zijn niet volledig openbaar gemaakt. Bij internationale en militaire dreigingen gaat het om ‘Uithollen van de NAVO’, ‘Chinese aanval op Taiwan’ en ‘Destabilisatie van de Venezolaanse staat’. Bij economische risico’s ontbreken de volledige scenario’s ‘Handelsoorlog in remise’, ‘Tekorten kritieke grondstoffen’ en ‘Dollar in duikvlucht’.

Daarnaast blijven de scenario’s ‘Heimelijke beïnvloeding via een privaat bedrijf’ en ‘Cyberincident Regionale Energievoorziening’ buiten de openbare stukken.

Ook twee van de vier zogenoemde combinatiescenario’s zijn alleen beperkt openbaar: ‘Sanctiepolitiek tegen geïsoleerd Nederland’ en ‘De duistere kanten van Big Tech’. Bij ieder van deze onderdelen staat dezelfde mededeling: „Voor professionals en inhoudelijke belanghebbenden is dit scenario op aanvraag beschikbaar.” De Tweede Kamer krijgt de stukken vertrouwelijk ter inzage. 

Buitenlandse Zaken wilde acht scenario’s afschermen
Uit de beslisnota blijkt hoe die keuze tot stand kwam. Van Weel kreeg het advies „tien scenario’s niet actief openbaar te maken en vertrouwelijk ter inzage te leggen bij de Tweede Kamer”. Volgens het ministerie gebeurde dat bij acht scenario’s „op ambtelijk advies van BZ”. Als reden wordt de bescherming van de internationale betrekkingen genoemd. 

Na behandeling in de ambtelijke Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten en Economische Veiligheid kwam daar nog een besluit bij. Op advies van Defensie en Economische Zaken werden nog twee scenario’s van volledige openbaarmaking uitgezonderd.

Welke scenario’s Defensie en EZK wilden afschermen en waarom juist die twee, is niet uit de openbare nota op te maken.

Juist zware scenario’s niet volledig openbaar
Het gaat niet alleen om theoretische risico’s die laag op de lijst eindigen. Enkele niet-openbare scenario’s behoren volgens de openbare beoordeling juist tot de zwaarste dreigingen.

Zo krijgt ‘Uithollen van de NAVO’ de waarschijnlijkheidsscore D, oftewel „zeer waarschijnlijk”. Diezelfde beoordeling krijgt het wel openbaar uitgewerkte scenario over tweespalt binnen de Europese Unie. 

Het scenario ‘De duistere kanten van Big Tech’ wordt qua gevolgen zelfs als catastrofaal beoordeeld. ‘Sanctiepolitiek tegen geïsoleerd Nederland’ komt uit tussen „zeer ernstig” en „catastrofaal”.

Van dat laatste scenario is wel een deel van de context openbaar. De analyse draait onder meer om een onvoorspelbare Verenigde Staten en de mogelijkheid dat Washington met economisch en handelsbeleid druk op Nederland uitoefent. De eigenlijke verhaallijn is echter weggelaten. 

Ook scenario’s rond tekorten aan kritieke grondstoffen en heimelijke beïnvloeding via een bedrijf worden als zeer waarschijnlijk aangemerkt.

Niet volledig geheim
De tien scenario’s zijn daarmee niet volledig geheim. De titels zijn openbaar, net als delen van de toelichting en veel van de uiteindelijke risicoscores. Professionals en inhoudelijke belanghebbenden kunnen de volledige scenario’s bovendien op aanvraag krijgen.

Voor Kamerleden geldt een andere route: zij kunnen de niet-openbare stukken vertrouwelijk inzien. Dat betekent dat zij de inhoud niet zonder meer in het openbare politieke debat kunnen bespreken.

Het kabinet kan zich voor het niet openbaar maken beroepen op wettelijke uitzonderingsgronden rond internationale betrekkingen en de economische of financiële belangen van de staat. Bij scenario’s over Taiwan, de NAVO, de dollar of Amerikaanse sancties kunnen uitgebreide fictieve uitwerkingen bovendien diplomatiek of economisch gevoelig liggen.

De risicoanalyse benadrukt daarnaast dat de scenario’s fictief zijn. Het zijn geen voorspellingen van gebeurtenissen die volgens de overheid daadwerkelijk zullen plaatsvinden.

Dreigingsbeeld volgens onderzoekers verslechterd
Het kabinet schermt de scenario’s af op een moment dat de algemene veiligheidsanalyse juist somberder is geworden. Volgens de beslisnota laat het Analistennetwerk Nationale Veiligheid zien „dat het dreigingslandschap risicovoller is dan bij de RbRa 2022”. De uitkomsten worden gebruikt voor een herziening van de Nederlandse Veiligheidsstrategie. De Kamer moet begin 2027 meer horen over de beleidsmatige gevolgen. 

De analyse is opgesteld door een netwerk waarin onder meer het RIVM, TNO, Instituut Clingendael, SEO, de AIVD en de MIVD samenwerken. De NCTV is opdrachtgever. 

De overheid vraagt burgers ondertussen via de campagne Denk vooruit om zich beter voor te bereiden op noodsituaties en de eerste 72 uur na een crisis zoveel mogelijk zelfredzaam te zijn.

Verschil met risicoanalyse van 2022
Bij de vorige Rijksbrede Risicoanalyse uit 2022 werd in de openbare beslisnota geen melding gemaakt van scenario’s die vertrouwelijk voor de Kamer werden gehouden. De enige expliciete uitzondering op openbaarmaking betrof toen persoonsgegevens van ambtenaren.

Daaruit kan niet zonder meer worden geconcludeerd dat in 2022 ieder achterliggend scenario volledig openbaar was; de toenmalige themarapportages zijn daarop niet volledig gecontroleerd. Wel is duidelijk dat de aanbiedingsbrief en beslisnota destijds geen vergelijkbare passage bevatten over tien afgeschermde scenario’s. 

Ditmaal staat de keuze zwart op wit. Acht scenario’s worden op advies van Buitenlandse Zaken niet actief openbaar gemaakt en na ambtelijk overleg zijn daar op advies van Defensie en Economische Zaken nog twee aan toegevoegd.

Daardoor kent het publiek wel de onderwerpen en veel van de uiteindelijke risicobeoordelingen, maar niet de volledige scenario’s waarop die beoordelingen zijn gebaseerd. Voor tien van de 39 onderzochte dreigingen blijft die uitwerking buiten het openbare Kamerdebat.