“De sfeer is gespannen,” zegt Faustine Bas-Defossez van het Europees Milieubureau, tegenover Politico. “We zijn maandenlang bezig geweest met het beantwoorden van beschuldigingen die puur politiek gemotiveerd zijn.”

Klopjacht op ‘links activisme’
De aanval komt vooral uit rechtse hoek. Europarlementariërs van het centrumrechtse EVP en partijen aan de uiterste rechterzijde constateren dat de Europese Commissie belastinggeld gebruikt om ngo’s te laten lobbyen voor haar eigen beleid. Dat zou in strijd zijn met de neutraliteit van de overheid.

Vorige week kreeg de kritiek wind in de zeilen. De Europese Commissie erkende dat sommige subsidies - met een totale waarde van 7,4 miljard euro - indirect werden gebruikt voor lobbywerk. Kort daarna volgde een vernietigend rapport van de Europese Rekenkamer, waarin het toezicht op de besteding van ngo-gelden “ondoorzichtig” werd genoemd.

Een dag later stemde het Europees Parlement voor amendementen die meer controle moeten afdwingen. Volgens de Tsjechische Europarlementariër Tomas Zdechovsky (EVP) gaat het niet om een aanval, maar om “meer transparantie”. Hij zegt: “De meeste ngo’s doen uitstekend werk. Maar we moeten open kunnen praten over het verbeteren van het systeem.”

Trump als voorbeeld
 Voor veel ngo’s klinkt die geruststelling hol. “De aanvallen zijn geïnspireerd op het MAGA-offensief van Donald Trump,” zegt Nicholas Aiossa van Transparency International EU, in gesprek met Politico. “Het uiteindelijke doel is duidelijk: organisaties monddood maken door hun geldstroom af te knijpen.”

Dat lijkt geen loze angst. In de Verenigde Staten werd het jaarlijkse USAID-budget van twintig miljard dollar – grotendeels bestemd voor ngo’s – door de Trump-regering vrijwel ontmanteld. En in Europa is het klimaat vergelijkbaar: nationalistische partijen hebben de wind mee en winnen terrein in Brussel.

Geen geld voor gezondheidszorg
 De eerste tekenen van bezuiniging zijn al zichtbaar. Gezondheidsngo’s kregen onlangs te horen dat ze dit jaar geen geld hoeven te verwachten van het directoraat-generaal Gezondheid. 28 organisaties trokken aan de bel bij Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en vroegen om opheldering.

Ook milieuorganisaties die geld ontvangen uit het LIFE-fonds kregen beperkingen opgelegd. Ze mochten geen lobbyactiviteiten meer noemen in hun subsidieaanvraag, zelfs niet indirect.