Volgens het akkoord mag 5 procent van de CO₂-reductie worden gerealiseerd met zogenoemde koolstofkredieten. Dat betekent dat lidstaten en bedrijven uitstoot kunnen compenseren door bijvoorbeeld bomen te planten in Zuid-Amerika of elektrische bussen aan te schaffen in Azië. De effectieve uitstootdaling binnen de EU komt daarmee uit op 85 procent.

Klimaatwetenschappers zijn kritisch over het gebruik van die kredieten. Het is vaak moeilijk te controleren of ze daadwerkelijk tot minder uitstoot leiden. De adviesraad van EU-klimaatwetenschappers had eerder zelfs afgeraden om ze mee te tellen voor het klimaatdoel. In Hoekstra’s oorspronkelijke voorstel stond al een marge van 3 procent, maar onder druk van met name Italië, Polen en Hongarije is dat nu verhoogd naar 5 procent.

Daarnaast hebben de lidstaten afgesproken dat er tweejaarlijks een evaluatie komt van het klimaatdoel. Als blijkt dat de maatregelen te zwaar drukken op de Europese concurrentiekracht, kunnen de doelen worden aangepast. Ook blijft de deur open voor nóg eens 5 procent extra compensatie via koolstofkredieten als andere maatregelen onhaalbaar blijken.

Politiek schaakspel in Brussel
De onderhandelingen verliepen moeizaam. Polen, Italië en Hongarije waarschuwden dat een te ambitieus klimaatdoel hun industrie zou schaden. Zij drongen aan op meer ruimte om reductie buiten Europa te compenseren en op uitstel van nieuwe klimaatbelastingen. Andere landen, zoals Nederland en Spanje, wilden juist vasthouden aan het oorspronkelijke doel om duidelijkheid te bieden aan bedrijven en burgers.

Volgens betrokkenen was de sfeer gespannen. “Het was complete chaos,” zei een diplomaat na afloop. Pas rond drie uur ’s nachts werd een doorbraak bereikt. De druk was groot: later deze maand wil de EU een gezamenlijk klimaatdoel presenteren tijdens de VN-klimaattop in Brazilië. Zonder akkoord dreigde gezichtsverlies voor de Unie, die zich graag profileert als wereldleider op klimaatgebied.

Een andere concessie is het uitstel van ETS-2, de nieuwe Europese belasting op fossiele brandstoffen. Die zou in 2027 ingaan, maar wordt nu een jaar verschoven naar 2028.

Nieuwe koers, zelfde einddoel
Met het akkoord proberen de lidstaten balans te vinden tussen ambitie en haalbaarheid. Waar Hoekstra’s oorspronkelijke voorstel mikte op strikte binnen-Europese reductie, komt er nu meer flexibiliteit. Toch blijft het officiële doel overeind: in 2040 moet de netto-uitstoot met 90 procent omlaag, en in 2050 wil de EU volledig klimaatneutraal zijn – conform het Parijsakkoord.

De EU zal in Brazilië aankondigen dat ze streeft naar een uitstootdaling van 66,25 tot 72,5 procent in 2035. Het Europees Parlement moet het 2040-akkoord nog goedkeuren; de stemming daarover staat gepland voor volgende week donderdag.

Volgens demissionair minister Sophie Hermans (Klimaat, Nederland) is het compromis “realistisch en noodzakelijk.” “De wereld ziet er nu heel anders uit,” zei ze eerder. “We moeten vergroenen, maar ook zorgen dat bedrijven kunnen blijven draaien. Idealistische afspraken alleen zijn niet genoeg.”