Na jaren procederen ligt de kwestie nu bij de Raad van State. Tijdens de behandeling van het hoger beroep bleek een belangrijk punt niet langer ter discussie te staan: de nauwkeuriger gegevens bestaan en het is technisch mogelijk om daaruit de gevraagde dataset te maken. De juridische vraag is vooral of de Wet open overheid VWS ook verplicht dat te doen.

Vaccinatiemoment naast sterftemoment
Het verzoek van de Biomedische Rekenkamer is relatief overzichtelijk. Van ruim 400.000 overledenen wil de stichting drie gegevens aan elkaar gekoppeld zien: het moment van vaccinatie, het moment van overlijden en de leeftijdscategorie. Namen of andere direct identificerende gegevens worden niet gevraagd.

Met die gegevens wil de stichting statistisch onderzoeken hoe vaak mensen korter of langer na een coronavaccinatie overleden. Dat bewijst op zichzelf geen oorzakelijk verband. Het kan wel worden gebruikt om te zoeken naar patronen die nader onderzoek verdienen. Daarvoor is de precieze tijd tussen vaccinatie en overlijden essentieel.

Sterfdatum teruggebracht tot maand
VWS heeft inmiddels wel een dataset openbaar gemaakt. Daar zit volgens de Biomedische Rekenkamer echter een fundamenteel probleem in. 

De vaccinatiedatum is nauwkeurig opgenomen, maar de sterfdatum is in de verstrekte gegevens teruggebracht tot de eerste dag van de maand waarin iemand overleed. Iemand die bijvoorbeeld op 28 april stierf, kan daardoor in de dataset als overlijdensdatum 1 april krijgen.

De stichting noemt de verstrekte tabel daarom een „pseudo-DeltaVax-tabel”. Volgens haar kun je daarmee niet betrouwbaar berekenen hoeveel dagen of weken tussen vaccinatie en overlijden zaten.

Tijdens de zitting werd duidelijk dat de werkelijke sterfdata wel in het onderliggende SIMS-systeem van het RIVM aanwezig zijn. De vertegenwoordiger van VWS bevestigde eerder in de behandeling bovendien dat de gegevens daar op een gedetailleerder niveau beschikbaar zijn.

De Raad van State vatte het geschil uiteindelijk kernachtig samen: technisch kan de gewenste dataset uit SIMS worden gehaald. De vraag is of de minister juridisch verplicht is om daarvoor een nieuwe dataset te genereren.

VWS: meer dan een druk op de knop
Volgens VWS is het niet simpelweg een kwestie van één bestaand bestand openbaar maken.  Voor de gewenste gegevens moet een nieuwe query worden geschreven. Daarna moet de uitkomst worden gecontroleerd en mogelijk verder worden bewerkt om herleidbaarheid van personen te voorkomen. De landsadvocaat wees er ook op dat slechts enkele medewerkers van het RIVM dit soort werk kunnen uitvoeren. „Dus het gaat niet om het simpel uitdraaien.”

De Biomedische Rekenkamer bestrijdt dat dit een grote technische klus is. Zij verwijst onder meer naar interne correspondentie van het RIVM waarin staat dat de dataset opnieuw vanuit SIMS zou kunnen worden geleverd. Volgens de stichting gaat het om een routinematige bewerking van gegevens die al bestaan.

Discussie speelt al jaren
De kwestie raakt aan een discussie die al sinds de coronaperiode loopt. Hoogleraar waarschijnlijkheidsrekening Ronald Meester vertelde in 2022 aan NieuwRechts dat onderzoekers juist geanonimiseerde gegevens nodig hebben om mogelijke verbanden goed te kunnen toetsen.

„Ik heb helemaal geen BSN-nummers nodig”, zei hij destijds. „Wat ik gewoon nodig heb zijn geanonimiseerde bestanden waarin ik per persoon een klein aantal gegevens heb: leeftijd, geslacht, eventuele sterftedatum en vaccinatiegegevens.”

Meester benadrukte daarbij ook dat een verband niet vooraf als vaststaand mocht worden beschouwd. „Je hoort mij niet vanaf de daken roepen dat het zeker is dat vaccinatie tot oversterfte leidt. Het punt is juist dat ik dat wil weten. Het moet gewoon onderzocht worden.”

Dat is ook waar de huidige rechtszaak uiteindelijk om draait. Niet om de vraag óf vaccinaties sterfte hebben veroorzaakt, maar om de vraag of onderzoekers toegang moeten krijgen tot de overheidsgegevens waarmee zo'n mogelijke samenhang beter kan worden onderzocht. De Raad van State verwachtte bij het sluiten van de behandeling in beginsel binnen zes weken uitspraak te doen.Kun je aan sterftecijfers zien of er een verband bestaat met coronavaccinatie? De Stichting Biomedische Rekenkamer wil die vraag met Nederlandse overheidsdata onderzoeken. Daarvoor vraagt de stichting om gekoppelde vaccinatie- en sterftegegevens van ruim 400.000 overleden Nederlanders. Het ministerie van VWS levert de gegevens echter niet in de vorm die de stichting verlangt.