Het gaat om het project YOU-DARE, voluit Youth Debunking the Gendered Arguments of Far-Right Extremism. Het project loopt van februari 2025 tot januari 2028 en krijgt volgens de officiële Europese onderzoeksdatabase CORDIS 3 miljoen euro uit Horizon Europe. De volledige projectbegroting wordt daarmee door de EU gefinancierd. 

Niet alleen onderzoek
YOU-DARE onderzoekt in acht Europese landen hoe extreemrechtse jongeren, lokale leiders en online influencers gender gebruiken in hun politieke boodschap. Daarbij kijkt het project onder meer naar mannelijkheid, vrouwenrechten, lhbti-rechten, migratie en de manier waarop zulke ideeën volgens de onderzoekers in het politieke midden terechtkomen. 

Maar het blijft niet bij onderzoek. CORDIS vermeldt expliciet dat YOU-DARE ook een zogenoemd beleidslaboratorium opzet voor het ontwerpen en uitvoeren van beleid. Daarnaast moeten lokale proefprojecten worden gefinancierd die de aantrekkingskracht van „extreemrechtse ideeën over gender onder jongeren” moeten verkleinen en zo hun invloed op democratische waarden en praktijken moeten verminderen. 

Dat gebeurt inmiddels concreet. YOU-DARE heeft dit jaar geld beschikbaar gesteld voor tien lokale initiatieven. Elk geselecteerd project kan 16.000 euro krijgen. Scholen, maatschappelijke organisaties, jongerengroepen, media, lokale overheden en onderzoeksinstellingen konden voorstellen indienen voor bijvoorbeeld onderwijs, digitale campagnes, creatieve projecten en activiteiten rond deradicalisering. 

Europarlementariër zet vraagtekens bij neutraliteit
Juist dat praktische onderdeel is voor Kaliňák aanleiding om vragen te stellen. De politicus van de Slowaakse regeringspartij SMER zit als niet-fractiegebonden lid in het Europees Parlement en is lid van de commissie Burgerlijke Vrijheden, Justitie en Binnenlandse Zaken. 

In zijn schriftelijke vragen vraagt hij hoe de Commissie onderscheid maakt tussen legitiem wetenschappelijk onderzoek naar politiek extremisme en activiteiten die erop zijn gericht de politieke opvattingen van burgers te beïnvloeden. Ook wil hij weten hoe Brussel voorkomt dat legale standpunten over bijvoorbeeld gender, migratie, het gezin of nationale soevereiniteit als extremistisch of antidemocratisch worden bestempeld.

Zijn derde vraag raakt rechtstreeks aan YOU-DARE: is het volgens de Commissie verenigbaar met de politieke neutraliteit van Horizon Europe om interventies te financieren die tot doel hebben de aantrekkingskracht van een bepaalde ideologische of politieke stroming te verminderen? Een antwoord van de Commissie was op 28 september nog niet gepubliceerd. 

Project kiest duidelijke invalshoek
De officiële omschrijving van YOU-DARE kiest zelf een duidelijke inhoudelijke benadering. CORDIS stelt bijvoorbeeld dat vrouwenhaat een veelvoorkomend kenmerk is van extreemrechts populisme en dat anti-genderverhalen en beleid tegen de rechten van vrouwen en lhbti'ers „grotendeels van de rechtervleugel” komen. 

Het project zegt tegelijk simplistische beelden over extreemrechtse ideeën juist te willen vermijden. Onderzoekers bekijken onder meer hoe traditionele opvattingen over mannen en vrouwen samengaan met steun voor gelijkheid in bijvoorbeeld anti-immigratiecampagnes. De initiatiefnemers zeggen uiteindelijk instrumenten en strategieën te willen ontwikkelen om uitsluitende politieke verhalen tegen te gaan en democratische waarden te versterken. 

Aan YOU-DARE doen elf organisaties mee, waaronder universiteiten, onderzoeksinstellingen, denktanks en maatschappelijke organisaties uit verschillende Europese landen. De European Science Foundation in Frankrijk coördineert het project. Nederland behoort niet tot de acht landen waarop het onderzoek zich primair richt. (You Dare)

De Commissie moet Kaliňáks vragen nog beantwoorden. Daarmee ligt nu vooral één principiële kwestie op tafel: wanneer houdt door Brussel gefinancierd onderzoek naar politieke denkbeelden op onderzoek te zijn, en wanneer wordt het een poging om die denkbeelden actief te veranderen?