Het interne onderzoek dateert van december 2025. De onderzoekers constateerden verschillen die volgens hen afwijken van wat verwacht mocht worden. Zij adviseerden daarom specifiek vervolgonderzoek naar mogelijke discriminatie en racisme bij het opleggen van boetes. Dat onderzoek kwam er niet. De resultaten lagen sinds december bij de Raad van Bestuur. De verantwoordelijke minister werd volgens EenVandaag pas recent geïnformeerd, nadat journalisten vragen begonnen te stellen.

De uitkomsten bewijzen op zichzelf nog niet waardoor de verschillen worden veroorzaakt. UWV zegt dat verder onderzoek nodig is om daar een antwoord op te krijgen. De nieuwe hoogste bestuurder van de organisatie biedt wel excuses aan voor wat medewerkers en cliënten is overkomen.

De kwestie kwam niet alleen door statistische analyses aan het licht. Binnen UWV bestonden al langer zorgen over de werkwijze van de afdeling Handhaving.

AD en EenVandaag baseren hun gezamenlijke onderzoek op vertrouwelijke documenten en gesprekken met een tiental huidige en voormalige medewerkers. Zij beschrijven een cultuur waarin meldingen over discriminatie en racisme volgens hen werden afgezwakt of onvoldoende serieus werden genomen. 

De afdeling doet onderzoek naar mogelijke overtredingen door mensen met een uitkering. Dat kan gaan om moedwillig misbruik, maar ook om fouten bij het naleven van ingewikkelde regels.

UWV controleert onder meer of uitkeringsgerechtigden de juiste gegevens doorgeven, wijzigingen tijdig melden en zich houden aan verplichtingen die bij hun uitkering horen. Wanneer regels zijn overtreden, kan een uitkering worden verlaagd of kan een boete volgen. Juist vanwege die bevoegdheden kunnen verschillen in behandeling grote gevolgen hebben voor burgers.