Raad van State zet asielnoodrecht verder klem: ‘Geen oplossing voor bestuurlijke onmacht’

Nieuws 5 oktober 2026 5 minuten Marit Nubé
Buma
ANP / Jilmer Postma

Een toekomstige regering kan niet zomaar het staatsnoodrecht inzetten om langdurige problemen in de asielketen te omzeilen. De Raad van State trekt daar in een nieuwe voorlichting een duidelijke grens. Noodbevoegdheden zijn bedoeld voor acute situaties die plotseling ontstaan en met gewone wetgeving niet op tijd kunnen worden aangepakt. “Het staatsnoodrecht is geen oplossing voor bestuurlijke onmacht maar biedt soelaas in geval van bestuurlijke overmacht”, schrijft de Raad.

Die lijn raakt rechtstreeks aan het eerdere asielnoodplan van het kabinet-Schoof. Dat kabinet wilde via een noodbevoegdheid grote delen van de Vreemdelingenwet buiten werking kunnen stellen om snel een strenger asielbeleid te voeren. De Raad gebruikt juist dat plan nu als voorbeeld van een situatie waarin de vereiste noodzaak onvoldoende was aangetoond. 

De voorlichting werd op in mei aangevraagd door toenmalig minister van Justitie en Veiligheid David van Weel. Aanleiding was een Kamerdebat over de vraag of het staatsnoodrecht voldoende bescherming biedt tegen oneigenlijk gebruik. De Afdeling advisering stelde het stuk eind september vast.

Geen noodrecht voor slepende problemen
De Raad formuleert vier voorwaarden die in samenhang moeten worden bekeken. Er moet een bedreiging zijn voor vitale belangen van de samenleving. Acuut optreden moet nodig zijn vanwege een situatie die “op korte termijn dreigt en/of plotseling ontstaan is”. De normale bevoegdheden moeten tekortschieten en de maatregel moet noodzakelijk en evenredig zijn. 

Daarmee maakt de Raad expliciet onderscheid tussen een echte noodsituatie en een probleem dat al langere tijd bekend is. “Noodbevoegdheden kunnen niet worden ingezet om structurele problemen die zich al langer voordoen aan te pakken”, schrijft de Afdeling. Als gewone wetgeving daarvoor kan worden gemaakt, moet die normale route worden gebruikt. 

Dat punt is voor het asieldossier belangrijk. Een langdurig hoge instroom, capaciteitsproblemen bij het COA of achterstanden bij de IND leveren op zichzelf dus niet automatisch een juridische basis voor noodrecht op. Een plotselinge en uitzonderlijk sterke stijging kan dat onder omstandigheden wél doen.

De Raad sluit de noodroute daarmee niet volledig af. Het eerste oordeel blijft bovendien bij de regering. Maar wie de route wil gebruiken, zal volgens de Raad met een “overtuigende en objectiveerbare motivering” moeten uitleggen waarom gewone bevoegdheden niet voldoende zijn. Daarna moet het parlement zich zo snel mogelijk over het gebruik van de noodbevoegdheden uitspreken. 

Schoof-plan expliciet als voorbeeld
De gevoeligste passage gaat over het kabinet-Schoof. In het hoofdlijnenakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB was afgesproken om een noodbepaling uit de Vreemdelingenwet te activeren. Daarmee had de regering via een algemene maatregel van bestuur grote delen van de bestaande asielwetgeving tijdelijk buiten werking kunnen stellen. 

Het kabinet kwam uiteindelijk niet zover. “Tot een onderbouwing van de noodzaak om noodbevoegdheden in te zetten, is de regering niet meer gekomen”, schrijft de Raad nu. De maatregelen werden uiteindelijk via gewone wetgeving ingediend. 

De Raad herhaalt bovendien zijn eerdere oordeel over de situatie destijds. “Van een recente sterke toename van de druk op de asielketen was geen sprake.” Ook liet het kabinet volgens de Afdeling geruime tijd verstrijken tussen de aankondiging van maatregelen en het indienen ervan. Dat paste volgens de Raad niet bij de stelling dat sprake was van een acute noodsituatie.

In de aangeleverde analyse wordt daarom terecht geconcludeerd dat de nieuwe voorlichting een toekomstige poging om dezelfde route te gebruiken juridisch aanzienlijk lastiger maakt. De Raad heeft zijn beoordelingskader nu immers vooraf en in algemene vorm vastgelegd. 

Zelfde discussie speelde bij Oekraïense opvang
Dezelfde grens trok de Raad eerder bij de opvang van Oekraïners. Na de Russische inval in 2022 kwam in korte tijd een uitzonderlijk grote groep vluchtelingen naar Nederland. De regering gebruikte toen wel noodrecht om de opvang snel te organiseren. Dat kon volgens het kabinet niet binnen de bestaande structuren.

De Raad waarschuwde destijds echter al dat problemen die voortkwamen uit oudere tekortkomingen in het opvangsysteem niet onder dat noodrecht mochten worden geschoven. Zulke knelpunten moesten “langs de normale weg en zo nodig met aanpassing van de reguliere wetgeving” worden opgelost. De nieuwe voorlichting verheft die redenering nu tot een algemener uitgangspunt voor staatsnoodrecht.

Van der Staaij zei het al in 2024
Opvallend is dat vrijwel dezelfde formulering al twee jaar geleden publiek werd gebruikt door staatsraad Kees van der Staaij. 

Kort nadat het kabinet-Schoof zijn asielnoodplan had aangekondigd, zei de voormalige SGP-leider op NPO Radio 1: “Niet voor elke lastige kwestie waarbij je haast hebt, is het noodrecht geschikt.” Hij voegde eraan toe: “Het inzetten van de noodwet moet gaan over bestuurlijke overmacht en niet over bestuurlijke onmacht.” Diezelfde tegenstelling staat nu vrijwel letterlijk in de officiële voorlichting.

Niet het eerste harde asieladvies
De voorlichting komt bovendien na meerdere kritische adviezen over asielbeleid. In februari 2025 adviseerde de Raad de toenmalige Asielnoodmaatregelenwet in de bestaande vorm niet naar de Tweede Kamer te sturen. De voorbereiding was volgens de Afdeling te gehaast en het kabinet maakte onvoldoende aannemelijk dat de maatregelen de instroom daadwerkelijk zouden beperken of de asielketen zouden ontlasten.

Deze zomer volgde opnieuw een zwaar advies, ditmaal over een initiatiefvoorstel om de Spreidingswet in te trekken. De Raad had daar “ernstige bezwaren” tegen en wees erop dat het schrappen van de wet de instroom zelf niet verlaagt. 

Sinds juli staat de Raad onder leiding van voormalig CDA-politicus Sybrand Buma. Dat maakt de huidige voorlichting politiek gevoelig, maar de inhoudelijke lijn is ouder dan zijn aantreden. De kritiek op het noodrecht en op het asielplan van Schoof werd al ontwikkeld toen Thom de Graaf vicepresident was. Ook de aanvraag voor deze voorlichting dateert van vóór Buma’s komst. 

Regering houdt ruimte, maar lat ligt hoog
De Raad benadrukt zelf dat hij de politiek niet volledig vastbindt. Of sprake is van buitengewone omstandigheden is “in eerste instantie aan de regering”. Een wettelijke definitie met een gesloten lijst van noodsituaties vindt de Afdeling juist onwenselijk, omdat omstandigheden zich niet vooraf volledig laten voorspellen. 

Maar die bestuurlijke ruimte krijgt wel duidelijke grenzen. Een regering die opnieuw een asielcrisis wil uitroepen, zal moeten aantonen dat er méér aan de hand is dan een al jaren overbelaste keten. Er moet iets acuut en uitzonderlijks gebeuren, gewone instrumenten moeten tekortschieten en noodmaatregelen moeten aantoonbaar noodzakelijk zijn.

Voor een toekomstige poging om via noodrecht snel grote delen van de Vreemdelingenwet buiten werking te zetten, ligt daarmee alvast een kritisch juridisch beoordelingskader klaar. De kern daarvan vat de Raad zelf in één zin samen: noodrecht is er voor bestuurlijke overmacht, niet om politieke of bestuurlijke onmacht te repareren.

Wij vragen ons af...

Vindt u dat de regering noodrecht moet kunnen inzetten om de asielinstroom te beperken?

nieuwrechts.nl/series/democratienieuwrechts.nl/series/boerennieuwrechts.nl/series/migratienieuwrechts.nl/series/economienieuwrechts.nl/series/eu
Nederland en de Europese Unie voeren een buitenlandbeleid dat islamitisch extremisme in het Midden-Oosten niet alleen onvoldoende bestrijdt, maar volgens Johannes de Jong zelfs financieel in stand houdt en ondersteunt. De directeur van de Europese christelijke denktank Sallux stelt in een interview met NieuwRechts dat Nederland daarmee zijn eigen veiligheid ondermijnt. Via handelsbetrekkingen, ontwikkelingsprogramma's en militaire samenwerking komt geld volgens De Jong terecht bij regimes en organisaties die radicalisering bevorderen. De gevolgen zijn volgens hem ook in Nederland merkbaar, onder meer door de komst van Syrische vluchtelingen. "Vervolgens moeten de belastingbetalers hier ook betalen voor de gevolgen."

 Blijf via NieuwRechts.nl op de hoogte van het laatste nieuws voor rechts en conservatief denkend Nederland! Start je gratis maand nu via https://nieuwrechts.nl/landing

Hoe Nederlandse steun aan islamitisch extremisme migratie aanwakkert

Beluister onze podcast

Hoe Nederlandse steun aan islamitisch extremisme migratie aanwakkert
Of beluister op:

Meerartikelen

Poolse centrale bank
Nieuws

Machtsstrijd Polen escaleert verder: centrale bank schort betalingen van hof op

De Poolse centrale bank heeft alle uitgaande betalingen van het Constitutioneel Tribunaal stilgelegd. Aanleiding is een machtsstrijd tussen rechters die door de regering van premier Donald Tusk worden gesteund en de bestaande hofleiding. Acht...

Montgomery Toms
Nieuws

Rechtse activist mishandeld bij Oxford: zorgen over extreemlinks geweld in Europa

De Britse rechtse activist Montgomery Toms is dinsdag 17 november aangevallen tijdens een demonstratie bij de Universiteit van Oxford. Honderden linkse betogers waren naar het Oriel College gekomen om een kritische lezing over diversiteitsbeleid...

Le Pen
Nieuws

Le Pen wil geldkraan naar Oekraïne dichtdraaien als zij president wordt

Marine Le Pen wil geen nieuwe Franse financiële steun meer aan Oekraïne geven als zij in 2027 president wordt. Volgens de kandidaat van de rechtse partij Rassemblement National (RN) kan Frankrijk door zijn begrotingsproblemen geen extra geld...

Magyar
Nieuws

Hongaarse premier Magyar onder vuur: aangifte wegens afpersing van ex-vrouw

De Hongaarse premier Péter Magyar ligt onder vuur vanwege ernstige beschuldigingen over zijn voormalige huwelijk. De 73-jarige oud-Fidesz-politica Ilona Ekes heeft aangifte tegen hem gedaan wegens vermeende afpersing en huiselijk geweld. Magyar zou...

Whatsapp
Nieuws

Duitsland wil wet tegen 'digitaal geweld' uitbreiden naar besloten chatgroepen

De Duitse regering wil strengere regels invoeren voor berichten op internet. Opvallend is dat de nieuwe wet tegen 'digitaal geweld' ook van toepassing kan worden op gesloten groepen op WhatsApp, Telegram en andere berichtendiensten. Minister van...

Londen
Nieuws

Bengaalse migranten gaan elkaar te lijf in Londen: zes gewonden bij massale vechtpartij

Een politieke ruzie uit Bangladesh is maandagavond uitgelopen op een gewelddadige confrontatie in de straten van Oost-Londen. Tientallen mannen gingen elkaar te lijf bij een bijeenkomst van een Bengaalse oppositieleider. Op beelden is te zien hoe...

Reichelt
Nieuws

Auto van rechtse journalist in brand gestoken: extreemlinks eist aanslag op

In Duitsland en Frankrijk zijn journalisten opnieuw het doelwit geworden van geweld. In Berlijn werd de auto van de rechtse journalist Julian Reichelt in brand gestoken. Een dag later werd een cameraman van de Franse nieuwszender BFMTV tijdens een...

Islamic Labour Party of Ireland
Nieuws

Ophef in Ierland: islamitische partij wil alleen moslimleden en een schaduwregering

In Ierland is ophef ontstaan over een organisatie die een politieke partij wil oprichten op basis van islamitische principes en de sharia. De zogenoemde Islamic Labour Party of Ireland publiceerde plannen waarin alleen moslims lid mogen worden en...

Leesmeeropinie
Leesmeerinterviews

Meerartikelen

Van den Brink
Nieuws

Iraanse activisten meer kans op asiel, uitzetten lukt ‘nauwelijks’

Iraanse activisten, journalisten en mensenrechtenverdedigers die in Nederland asiel aanvragen, maken meer kans op een verblijfsvergunning. Dat blijkt uit een ambtelijke beslisnota van 3 november aan CDA-minister Bart van den Brink van Asiel en...

Van Essen
Nieuws

Kabinet geeft ombudsman gelijk over onbetrouwbare overheid, maar de stikstofnorm per boer blijft

Het kabinet erkent dat de overheid boeren jarenlang slecht heeft behandeld. Toch verandert er weinig aan het stikstofbeleid. Dat blijkt uit de reactie van landbouwminister Van Essen en staatssecretaris Erkens op het rapport 'Een boer met kiespijn...

COA
Nieuws

Vlaardingen beloofde geen azc, maar het COA werkt gewoon door: 'Er ligt een overeenkomst'

Het nieuwe college van Vlaardingen beloofde de kiezer dat er geen asielopvang in de stad zou komen. Toch gaat het COA gewoon door met de voorbereiding van een azc voor honderd asielzoekers aan de Zuidbuurtseweg. Dat meldt Dit is Twee na navraag bij...

Voeding
Nieuws

Ouderen op veganistisch dieet verliezen in drie maanden spiermassa van vijf jaar

Een groep 65-plussers die twaalf weken veganistisch at, verloor gemiddeld 5 procent spiermassa. Ouderen verliezen normaal ongeveer 1 procent per jaar. In drie maanden ging er dus evenveel spiermassa verloren als normaal in vijf jaar. Dat blijkt uit...

Bart van den Brink
Nieuws

CDA-minister ontraadt asielstop, Nederlandse 'ICE' en einde van de dwang onder de Spreidingswet

Asielminister Van den Brink (CDA) wil niets weten van een volledige asielstop, een Nederlandse versie van de Amerikaanse immigratiedienst ICE of een einde aan het dwingen van gemeenten onder de Spreidingswet. Dat bleek donderdagavond, toen hij aan...

Jetten
Nieuws

Jetten: partijen moeten rechts-extremisme 'met wortel en al' uitroeien

Premier Rob Jetten vindt dat partijleiders eerder moeten optreden tegen rechts-extremistische invloed in hun partij, en niet „pas als er incidenten bekend worden”. Dat zei hij tijdens zijn wekelijkse persconferentie over de onthullingen van Zembla....

Klaver
Nieuws

'Belang van de staat': kabinet houdt contacten over amendement-Klaver geheim

Het kabinet weigert de Tweede Kamer inzage te geven in de vertrouwelijke contacten tussen bewindslieden en Kamerleden over het Belastingplan en het amendement van Jesse Klaver (PRO) en Laurens Dassen (Volt). Na bespreking in de ministerraad beroept...

Franse militairen
Nieuws

Frankrijk geeft toe: Franse militairen actief in Oekraïne zonder parlement in te lichten

Frankrijk heeft voor het eerst officieel bevestigd dat Franse militairen actief zijn op Oekraïens grondgebied. De soldaten helpen bij het opleiden van Oekraïense troepen en het onderhouden van militair materieel. De Franse regering had het...

Mette Frederiksen
Nieuws

Deense sociaal-democratische premier: 'Ik ben geen voorstander van bevolkingsvervanging'

De Deense premier Mette Frederiksen wil dat Denemarken ook in de toekomst een duidelijk Deens land blijft. In een podcast van de krant B.T. spreekt de linkse sociaaldemocraat zich uit tegen een grote bevolkingsvervanging en een multiculturele...

Duitse politie
Nieuws

Grote politie-invallen moskeevereniging Berlijn wegens banden Hezbollah

De Duitse politie heeft dinsdagochtend op 28 locaties in Berlijn invallen uitgevoerd bij een moskeevereniging die wordt beschuldigd van banden met de terroristische organisatie Hezbollah. De vereniging El-Irschad zou de door Iran gesteunde Libanese...

Le Pen
Nieuws

Franse politie valt hoofdkantoor Le Pen binnen maanden voor verkiezingen

De Franse politie heeft het hoofdkantoor van het Rassemblement National (RN), de partij van Marine Le Pen, doorzocht. Aanleiding is een onderzoek naar het mogelijk doorspelen van vertrouwelijke informatie vanuit het ministerie van Binnenlandse...

Amnesty
Achtergronden

Amnesty hekelt nieuwe antisemitismewet en krijgt storm van kritiek in Italië

Amnesty International krijgt de wind van voren na een opvallende aanval op een nieuwe Italiaanse wet tegen antisemitisme. De mensenrechtenorganisatie spreekt van 'een donkere dag voor de vrijheid van meningsuiting'. Maar de wet maakt niets nieuws...