Iraanse activisten meer kans op asiel, uitzetten lukt ‘nauwelijks’

Iraanse activisten, journalisten en mensenrechtenverdedigers die in Nederland asiel aanvragen, maken meer kans op een verblijfsvergunning. Dat blijkt uit een ambtelijke beslisnota van 3 november aan CDA-minister Bart van den Brink van Asiel en Migratie. In dezelfde nota staat dat gedwongen terugkeer naar Iran de afgelopen jaren „nauwelijks” lukte, omdat Iran geen vervangende reisdocumenten afgeeft.
De nota hoort bij het nieuwe landenbeleid voor Iran: de regels waarmee de IND, de Immigratie- en Naturalisatiedienst, Iraanse asielaanvragen beoordeelt. De ambtenaren van het directoraat-generaal Migratie schrijven dat de situatie in Iran is verslechterd. Voor mensen die politiek, journalistiek, voor mensenrechten of op een ander maatschappelijk terrein actief zijn, kan dat ertoe leiden dat „sneller dan voorheen zal worden aangenomen dat er sprake is van voldoende individuele omstandigheden om te spreken van gegronde vrees voor vervolging”.
In gewone woorden: de IND gelooft bij Iraanse activisten eerder dat zij bij terugkeer gevaar lopen. Voor bahai's, aanhangers van een geloof dat in Iran wordt onderdrukt, kan het er volgens de nota toe leiden dat „relatief sneller zal worden aangenomen dat er een gegronde vrees bij terugkeer is”.
Moratorium liep stil af
Van den Brink stelde op 19 maart, drie weken na het begin van de oorlog van de Verenigde Staten en Israël tegen Iran, een besluit- en vertrekmoratorium in. Een halfjaar lang besliste de IND niet op Iraanse asielaanvragen en werd niemand naar Iran teruggestuurd. „Een dergelijk besluit nemen wij niet lichtzinnig”, zei de minister toen.
In september liep het moratorium af. De minister werd volgens de nota „niet geadviseerd” het te verlengen, omdat een ambtsbericht van Buitenlandse Zaken van 27 augustus genoeg duidelijkheid gaf over de situatie in Iran. De IND beslist inmiddels weer. Het nieuwe beleid „geldt direct voor alle lopende en nieuwe asielaanvragen van Iraniërs”, meldt de dienst.
Terugsturen lukt nauwelijks
Wie wordt afgewezen, vertrekt lang niet altijd. „Gedwongen terugkeer naar Iran vond de laatste jaren nauwelijks plaats. De Iraanse autoriteiten geven immers geen vervangende reisdocumenten af”, schrijven de ambtenaren. Afgewezen Iraniërs worden daarom ook niet vastgezet om hun vertrek af te dwingen.
Nederland staat daarin niet alleen. Bij een rondvraag van het Europese asielagentschap EUAA in oktober meldden slechts drie van de elf landen die reageerden dat zij in de drie maanden daarvoor iemand gedwongen naar Iran hadden teruggestuurd. Over Syrië schreef NieuwRechts eerder dat uitzetten ‘ontzettend moeilijk’ blijft.
Het gaat om honderden mensen per jaar. Iraniërs deden dit jaar tot en met september 331 eerste asielaanvragen, tegen 431 in heel 2025 en 307 in 2024. Daarnaast kwamen er dit jaar 50 herhaalde aanvragen binnen.
Geen nieuwe risicogroepen
De groepen die de IND als extra kwetsbaar aanmerkt, blijven gelijk: bahai's, christenen die nieuwe kerken of huiskerken bezoeken, mensen die politiek of maatschappelijk actief zijn en lhb'ers. „In het nieuwe beleid is niets veranderd voor groepen”, schrijft de IND. Het verschil zit in hoe zwaar de verslechterde situatie in Iran meeweegt bij de beoordeling van Iraanse activisten.
Voor bezoekers van huiskerken blijft de nota terughoudend: „Niet alle (bezoekers van) huiskerken hebben dus te vrezen voor vervolging.” Afvalligen, mensen die de islam de rug toekeerden, zijn al sinds 2024 geen aparte risicogroep meer. Dat blijft zo.
De nota gaat bovendien voor alle provincies van Iran uit van „een relatief lager niveau van willekeurig geweld”. Wie zich alleen op de oorlog en het algemene geweld in het land beroept, moet daardoor zwaarwegende persoonlijke omstandigheden aantonen.
Kamer vroeg om oog voor opposanten
In de Tweede Kamer was er juist aandacht voor Iraanse activisten die al lang wachten. VVD-Kamerlid Ellian zei in een debat in mei: „Maar voor diegenen die echt voor vervolging moeten vrezen en al jaren wachten, is het natuurlijk een hard gelag.” Van den Brink antwoordde toen: „Laat ik het zo zeggen: als de situatie aanleiding geeft om daarmee iets te kunnen, dan zullen we daar niet mee wachten.”
Het nieuwe beleid volgt formeel uit het ambtsbericht en uit uitspraken van de Raad van State, die de minister in maart opdroeg de risico's voor afvalligen nader te onderzoeken. Aanvragen van vóór 12 juni handelt de IND af volgens een apart plan van aanpak. Hoeveel Iraniërs door het nieuwe beleid een verblijfsvergunning krijgen, staat niet in de stukken.


















































