Oekraïners die vanwege de oorlog naar Nederland kwamen, vallen onder de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming. Nederland koos ervoor om deze bescherming te koppelen aan het indienen van een asielaanvraag. Die aanvragen werden vervolgens automatisch opgeschort. Minister Van den Brink van Asiel en Migratie zegt daarover: ‘Wij hebben er lang voor gekozen om aanvragen van Oekraïners, vanwege het feit dat ze al bescherming kregen, in Nederland niet te behandelen’. Hij voegt toe: ‘Ook omdat het een heel groot aantal was. Het hof zegt nu duidelijk: dat moet wel’.

De uitspraak kwam voort uit de zaak van een Chinese man die begin maart 2022 samen met zijn Oekraïense vrouw en kind naar Nederland vluchtte. Hij viel wel onder de tijdelijke bescherming, maar kreeg geen beslissing op zijn asielaanvraag. De rechtbank in Arnhem stelde hem in het gelijk. Daarna vroeg de Raad van State in april 2025 het Europese Hof om duidelijkheid over de regels.

IND heeft beperkte capaciteit
Volgens asieladvocaat Wil Eikelboom blijkt de Nederlandse keuze achteraf ongelukkig. ‘Achteraf was het niet zo'n goed idee om de tijdelijke bescherming te koppelen aan het indienen van een asielaanvraag. Erg onhandig.’ Andere Europese landen kozen deze werkwijze niet. Universitair docent Ricky van Oers zegt: ‘Nederland is daar echt een uitzondering in’.

De IND moet de aanvragen nu alsnog gaan behandelen. Dat levert volgens betrokken deskundigen een groot capaciteitsprobleem op. Eikelboom zegt: ‘Het is de vraag hoe de IND dit gaat doen, daar hebben ze eigenlijk helemaal geen capaciteit voor’. Ook Van den Brink erkent dat de uitspraak ‘zeker extra druk’ op het asielstelsel legt.

De minister wil daarom prioriteiten stellen. Eerst moeten aanvragen van nieuw binnengekomen asielzoekers worden behandeld. Tegelijk wil hij werken aan de ruim 50.000 mensen die al op de wachtlijst staan. De grote groep Oekraïners zou daarna aan de beurt komen. Van Oers wijst erop dat behandeling in fases mogelijk ruimte kan bieden. ‘Omdat het om zo veel aanvragen gaat, mag Nederland de procedures mogelijk in fases gaan behandelen. Ook kunnen ze beslissen dat ze bijvoorbeeld prioriteit geven aan bepaalde groepen, denk aan gezinnen.’

Onzekerheid over verblijf en woningen
De tijdelijke bescherming geeft Oekraïners onder meer direct toegang tot werk, opvang, medische zorg en onderwijs voor kinderen. Die bescherming loopt momenteel tot maart 2028. Wat daarna gebeurt, is nog niet duidelijk. 

Migratiewetenschapper Jan van de Beek wijst op mogelijke grote gevolgen voor de woningmarkt. ‘Dit gaat o.a. veel sociale huurwoningen kosten; met de vuistregel ‘2-op-1’ circa 70.000.’ De hoogste bestuursrechter in Nederland moet de Europese uitspraak nu verder beoordelen. Daarna moet duidelijker worden wat het oordeel in de praktijk precies betekent.

JA21 dient woensdag daarnaast een motie in om te voorkomen dat Oekraïners vanwege de lange wachttijden aanspraak kunnen maken op de huidige dwangsomregelingen.