Kabinet wil gemeenten dwingen tot asielopvang: 4.500 plekken te weinig

Minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie) komt op 1 januari meer dan 4.500 opvangplekken voor asielzoekers tekort en is bereid gemeenten te dwingen. Dat schrijft hij in antwoorden op Kamervragen. Tegelijk staan ongeveer veertig opvanglocaties gepland om voor het eind van dit jaar te sluiten. De opvang zit al sinds december vorig jaar boven de 100 procent.
De antwoorden op vragen van Tweede Kamerlid Westerveld gingen op 16 november naar de Kamer. „Voor 1 januari 2027 is er een geprognosticeerd tekort van meer dan 4.500 opvangplekken”, schrijft de minister. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) heeft volgens hem een bezetting van 102 procent: „Dat betekent dat er meer mensen worden opgevangen dan waar plek voor is.”
Die overvolle opvang heeft volgens de minister „een grote impact op de veiligheid en leefbaarheid van alle opvanglocaties”. Ongeveer 47 procent van de kinderen in de asielopvang zit op een noodopvanglocatie, „waar de veiligheidsrisico's over het algemeen groter zijn”.
Veertig locaties op de nominatie
Daar komt bij dat ongeveer veertig locaties gepland staan om voor het eind van 2026 te sluiten. Hoeveel er echt dichtgaan, weet het ministerie niet: „Omdat gesprekken over verlenging nog lopen, is het op dit moment onduidelijk hoeveel locaties exact zullen sluiten.” Welke locaties het zijn en hoeveel opvangplekken daarmee wegvallen, staat niet in de antwoorden.
Het COA probeert sluitingen te voorkomen door gemeenten om verlenging te vragen. Dat stuit lokaal op verzet. In Uithuizen had het azc op 1 september dicht gemoeten, maar het COA verlengde met een jaar; de gemeente Het Hogeland begon een juridische procedure. In Soest nam de gemeenteraad op 12 november een motie aan tegen uitstel van de sluiting van azc Kamp van Zeist.
Prognose een maand later hoger
Het tekort valt hoger uit dan het kabinet een maand geleden nog voorzag. In een brief aan alle gemeenten van 12 oktober noemde Van den Brink voor begin januari een tekort van 3.600 opvangplekken. „Daarbij is al rekening gehouden met de verlenging van een groot aantal locaties”, schreef hij toen. Waarom het tekort nu op meer dan 4.500 uitkomt, licht de minister niet toe.
Nieuw is het getal niet. In maart schreef de minister in een Kamerbrief al: „Op korte termijn is het tekort aan opvangplekken 4.500.” Dat zou toen oplopen tot 7.900 aan het einde van de zomer.
In de brief van 12 oktober vroeg hij gemeenten om extra tijdelijke opvangplekken, bovenop hun taak uit de Spreidingswet, de wet die gemeenten verplicht asielzoekers op te vangen: samen 2.400 op 1 november, 3.520 op 1 januari en 7.450 op 1 april. Gemeenten die meteen leveren, bood hij een ruil aan: het toezicht op hun taak uit de Spreidingswet wordt dan „aangehouden”.
149 gesprekken, geen aantal plekken
Intussen spreekt het ministerie gemeenten aan die te weinig doen. Inmiddels waren er 106 gesprekken met ambtenaren en 43 met bestuurders, „begonnen met de gemeenten die nu helemaal geen plekken realiseren”. Hoeveel opvangplekken dat heeft opgeleverd, staat niet in de antwoorden. De plekken uit de plannen van gemeenten zijn volgens de minister „nog niet direct beschikbaar”, maar bieden „in veel gevallen perspectief op realisatie op de korte tot middellange termijn”.
Weigeren doet volgens het ministerie niemand: „Bij het ministerie zijn geen gemeenten bekend die bij voorbaat aangeven hun wettelijke taak niet te willen uitvoeren.” In elk bestuurlijk gesprek vraagt de minister de gemeente om noodopvang te overwegen.
Lukt dat niet, dan is Van den Brink bereid tot dwang. Het toezicht zit nu op de derde trede van de zogeheten interventieladder. De laatste trede is dat het Rijk de opvang in de plaats van de gemeente regelt. „Het is en blijft de inzet van dit kabinet om die situatie te voorkomen”, schrijft de minister. In oktober liet hij na een gesprek met JA21 nog weten liefst zonder dwang te werken. D66 wil het dwangelement in de wet houden.
Gat wordt lokaal gedicht
De vaste opvangplekken uit de Spreidingswet, 88.000 in twee jaar, hoeven pas op 1 juli 2027 klaar te zijn. „Het is daarom nog te vroeg om te zeggen hoeveel van deze plekken gerealiseerd zijn”, schrijft de minister. Tot die tijd wordt het gat lokaal gevuld. In Hulst besloot het college op 3 november de noodopvang in een zwembad te verdubbelen van 50 naar 100 opvangplekken, voor drie jaar. De gemeenteraad hoorde het op 9 november.
Gemeenten wijzen op praktische problemen: er zijn weinig geschikte locaties en vergunningen, bezwaar en beroep kosten tijd. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zegt dat gemeenten de gevolgen van een vastlopende asielketen niet kunnen blijven opvangen. Zij wijst onder meer op de achterstand bij het huisvesten van statushouders.
De minister stuurt de antwoorden mee voor de behandeling van de begroting van Asiel en Migratie in de Tweede Kamer. De provincies moeten hem uiterlijk 1 december laten weten hoe het staat met de verdeling van de opvang.






















































