Volgens De Heij draait de hele stikstofcrisis om één vergeten punt: boeren krijgen simpelweg geen vergunning meer. “De echte olifant in de kamer die niet genoemd wordt, is dat er gewoon geen vergunningen verstrekt worden en dat er vergunningen worden ingetrokken,” zegt hij. “Dat zorgt ervoor dat bedrijven stoppen of naar het buitenland vertrekken, en dat is nu op grote schaal bezig.”

Boeren die willen verduurzamen, lopen tegen een muur van regels aan. De Heij vergelijkt het met een ondernemer die zijn auto wil vergroenen: “Stel je voor: de enige manier om je bus te verduurzamen is je oude katalysator vervangen door een nieuwe. Dat kost drieduizend euro, en dat geld heb je niet. Dus ga je naar de bank, en die vraagt of je een vergunning hebt voor die aanpassing.” Maar die vergunning krijgen boeren niet. “Ze willen verduurzamen, verbeteren, een nieuwe stal bouwen of een luchtwasser installeren, maar daar heb je een vergunning voor nodig.”

Ambtelijke chaos
De Heij spreekt van een bureaucratische puinhoop die elke oplossing vertraagt. “Ik heb nog nooit meegemaakt dat er zoveel nieuwe woorden verzonnen zijn als in dit dossier,” zegt hij. “Er worden processen gestart, commissies opgericht, maar niemand weet meer waar het eigenlijk over gaat.”

Volgens hem is het beleid verlamd door overdaad aan overleg en gebrek aan lef. “Ik heb alle tactieken gezien, voor en achter de schermen. En één daarvan is een belachelijke commissie vormen met twaalf ministers erin. Dan weet je zeker dat het niet werkt. Als je iets snel wil regelen, dan doe je dat met één minister, niet met twaalf.”

Zelfs ambtenaren geloven volgens hem niet meer in het systeem. “Een topambtenaar zei tegen mij dat er binnen de huidige wet niet veel kon, maar dat zij ook niet van plan waren om de wet te veranderen.”

Geen winst voor de natuur
Volgens De Heij is het huidige stikstofbeleid niet alleen bureaucratisch, maar ook zinloos. “We hebben eind vorig jaar 2,9 miljard euro uitgegeven om 1.760 boeren uit te kopen, alleen om ze met pensioen te laten gaan,” zegt hij. “Dat is een manier van geld smijten die zelfs Rutte in zijn verleden nog nooit heeft gedaan, terwijl het effect voor de natuur nul is. Afgerond nul!”

Hij noemt het uitkoopprogramma een dure schijnoplossing. “Dat de boel beter, mooier en schoner moet, dat weet iedereen,” zegt De Heij. “Maar op dit moment wordt er geen vooruitgang geboekt en blijft het land verder op slot.”

Een wet die vastzit
De Heij ziet de stikstofwet als een rem op vernieuwing in plaats van een stimulans. Innovaties zijn er genoeg, stelt hij, maar ze komen niet van de grond zolang boeren geen toestemming krijgen om ze toe te passen. “Het is een relatief makkelijke technische uitdaging om uitstoot te verminderen,” zegt hij. “Maar het probleem is dat er geen vergunningen worden verstrekt om dat te doen.”

Volgens hem kan het anders, maar ontbreekt politieke wil. “Zolang Den Haag blijft denken in regels en commissies in plaats van oplossingen, blijft de boer de dupe. En de natuur schiet er niets mee op.”