Het vormen van een minderheidskabinet vanaf de start is in Nederland zeer uitzonderlijk. In landen als Denemarken en Zweden komt het vaker voor, maar Nederland kent nauwelijks een dergelijke traditie. Eerdere voorbeelden, zoals kabinet-Rutte I, konden rekenen op gedoogsteun. In dit geval is daar geen sprake van.

Met name de VVD had grote moeite met deze route. De partij wilde tot het laatste moment proberen JA21 bij de coalitie te betrekken. Die partij beschikt over negen zetels. Met JA21 zou het kabinet op 75 zetels uitkomen, slechts één zetel onder de meerderheid. Dat zou de coalitie een duidelijker centrumrechtse signatuur geven.

Die optie bleek voor D66 onbespreekbaar. De partij van Rob Jetten heeft grote inhoudelijke bezwaren tegen samenwerking met JA21, meldt de NOS. Op dossiers als klimaat, stikstof, asiel en Europese samenwerking liggen de partijen ver uit elkaar.

Daarnaast speelt de politieke balans een rol. D66 voelt er weinig voor om als progressief-liberale partij te regeren in een kabinet met twee duidelijk rechtse partners. Daarmee verdween JA21 definitief uit beeld als coalitiepartner.

Rob Jetten gaf donderdag bij aankomst op De Zwaluwenberg een toelichting op de gekozen koers. Volgens hem vraagt de huidige situatie om een kabinet dat over partijgrenzen heen kan opereren.

“Nederland heeft een kabinet nodig dat ‘breed’ kan samenwerken, ook met veel maatschappelijke organisaties”, zei Jetten. “We moeten bereid zijn om met links én rechts samen te werken.”

Volgens Jetten zal het kabinet “altijd de hand moeten willen reiken”. Hij benadrukte dat oplopende internationale spanningen zo’n bestuursvorm extra noodzakelijk maken.