Directeur Gerald Knaus maakt zich grote zorgen. ‘Iedereen die iets om de EU geeft moet zich zorgen maken’, zegt hij tegen Nieuwsuur. ‘Deze zomer zal het faliekant misgaan.’ Volgens Knaus onderschatten veel politici hoe groot de problemen bij de uitvoering zijn.

In 2024 bereikten de EU-lidstaten na jaren onderhandelen overeenstemming. Het pact bevat nieuwe regels voor asiel en migratie. Zo moeten migranten sneller worden gescreend en moeten afgewezen asielzoekers sneller terug naar hun land van herkomst of een ander veilig land.

Terugsturen blijft kernprobleem
Volgens Knaus is vooral dat laatste punt problematisch. Zelfs als snel wordt besloten dat iemand geen recht heeft op asiel, loopt het systeem vast. ‘De meeste Europese landen kunnen mensen niet terugsturen. Landen moeten die mensen terugnemen’, zegt hij. ‘De kernvraag is hoe we omgaan met de onwil van die landen.’

Zolang dat niet is opgelost, blijven migranten komen, verwacht hij. ‘Wie Europa haalt, weet dat hij kan blijven.’ Knaus sprak met ministers uit verschillende lidstaten. In het openbaar noemen zij het pact een doorbraak. Achter de schermen klinkt twijfel. ‘Maar als ik zeg dat we betwijfelen of afgewezen mensen terug zullen gaan, zeggen ze: je hebt gelijk.’

Ook afspraken met veilige derde landen ontbreken nog. Dat zijn landen waar afgewezen asielzoekers naartoe kunnen worden gestuurd. Volgens Knaus is daar nog niets concreet over vastgelegd.

Politieke reacties verdeeld
CDA-Europarlementariër Jeroen Lenaers deelt de zorgen. ‘Het migratiepact kan heel goed werken met extra inspanningen’, zegt hij. ‘We moeten migratiesamenwerking veel breder zien: ontwikkelings- en economische samenwerking, handel, innovatie. Dat is er nog te weinig.’

Zelfs GroenLinks-Europarlementariër Tineke Strik ziet problemen. ‘Op papier staat dat mensen zes maanden aan de buitengrenzen mogen blijven in detentie’, zegt zij. ‘Maar juist dat deel is helemaal niet uitgewerkt. We weten niet welke landen daartoe bereid zijn.’

PVV-Europarlementariër Marieke Ehlers is nog somberder. ‘Wij zeggen al jaren dat het een papieren oplossing is.’ Zij pleit voor druk en sancties tegen landen die hun onderdanen niet terugnemen.

Steije Hofhuis: fundamentele fout blijft bestaan
Migratieonderzoeker Steije Hofhuis is al langer kritisch op het EU-migratiepact. Volgens hem verandert het pact niets aan de kern van het probleem. ‘Ze houden de toestroom via mensensmokkelaars in stand doordat ze het aankomende EU-migratiepact steunen: asielzoekers die via bootjes voet aan wal zetten in Italië of Griekenland worden volgens die overeenkomst over Europa verdeeld’, meldt De Telegraaf

Volgens Hofhuis blijft daarmee een fundamentele weeffout bestaan. ‘Wie Europees grondgebied bereikt, komt in aanmerking voor een asielstatus hier.’ Dat systeem noemt hij rampzalig. Hij wijst erop dat het model de afgelopen jaren ‘tienduizenden mensen het leven heeft gekost, onder meer op de Middellandse Zee’. Zolang die prikkel niet wordt weggenomen, verwacht hij geen afname van de instroom.