Bij gemeenteraadsverkiezingen doen landelijke partijen lang niet in alle gemeenten mee. Sommige partijen zijn zelfs slechts in een klein aantal gemeenten vertegenwoordigd. Daardoor wijkt het beeld sterk af van landelijke verkiezingen. Ook verschillen de deelnamecijfers per partij aanzienlijk tussen de verkiezingen van 2022 en die van 2026.

Zo deed Forum voor Democratie in 2022 mee in 52 gemeenten. Bij de komende verkiezingen is dat aantal bijna verdubbeld tot 103 gemeenten. Daarnaast vinden de verkiezingen niet overal tegelijk plaats. In 2022 gingen vijf gemeenten op een ander moment naar de stembus vanwege gemeentelijke herindelingen. In 2026 zullen twee gemeenten – Hilversum en Wijdemeren – later dit jaar stemmen. 

Een extra complicatie is dat sommige partijen lokaal samenwerken. Zo doen GroenLinks en Partij van de Arbeid in sommige gemeenten afzonderlijk mee, terwijl ze elders gezamenlijk optreden. In de prognose worden deze partijen daarom samengevoegd tot GroenLinks-PvdA. Hetzelfde gebeurt met ChristenUnie en SGP. Daarnaast bestaan er ook lokale coalities van landelijke partijen die soms als lokale partij worden geregistreerd.

Volgens de analyse blijft het aandeel stemmen op lokale partijen zeer groot. In 2022 lag dat percentage al tussen 31,5 en 33,5 procent. Voor de verkiezingen van 2026 verwacht De Hond een verdere stijging.

Een deel van de kiezers stemt lokaal omdat hun landelijke partij niet meedoet. Ongeveer een derde van de lokale stemmers zegt dat zij liever op een landelijke partij zouden stemmen als die beschikbaar was geweest.

Onder de landelijke partijen lijkt de combinatie GroenLinks-PvdA de grootste te worden bij de gemeenteraadsverkiezingen. D66 zou eveneens winst boeken ten opzichte van de vorige gemeenteraadsverkiezingen, maar wel duidelijk achter GroenLinks-PvdA eindigen. De VVD lijkt volgens de prognose zetels te verliezen. Forum voor Democratie zou in de gemeenten waar de partij meedoet juist duidelijke winst boeken.

Naast deze grote verschuivingen worden ook kleinere veranderingen verwacht. PVV en 50PLUS lijken een lichte winst te behalen. Daarentegen zouden SP en Partij voor de Dieren iets verliezen.

De partij BoerBurgerBeweging (BBB) doet voor het eerst mee aan gemeenteraadsverkiezingen, maar lijkt volgens de prognose geen sterke resultaten te behalen in de 28 gemeenten waar de partij meedoet.

Lokale partijen profiteren van onrust
In gemeenten waar politieke spanningen spelen, bijvoorbeeld rond de komst van een asielzoekerscentrum, verwachten onderzoekers een extra sterke groei van lokale partijen. Dat is ook zichtbaar in grote steden. In Rotterdam lijkt Leefbaar Rotterdam opnieuw de grootste partij te worden.

In Den Haag zou Hart voor Den Haag (de partij van Richard de Mos) ruim als grootste partij uit de bus komen.