Brussel prijst eigen mediavrijheid: ‘Ze helpen de vrijheid van meningsuiting om zeep’
Hoogleraar rechtsfilosofie Andreas Kinneging heeft hard uitgehaald naar de Europese Unie (EU). Aanleiding is een verklaring die Brussel afgelopen week heeft gedeeld op de 'werelddag van de persvrijheid'. In die verklaring presenteert de EU zichzelf als verdediger van vrije media, onafhankelijke journalistiek en vrijheid van meningsuiting. Volgens critici schuurt dat beeld echter met het Brusselse beleid rond de Digital Services Act (DSA). Die wet verplicht grote online platforms om harder op te treden tegen onder meer desinformatie.
Kinneging ziet daarin een gevaarlijke tegenstelling. 'De EU is echt Orwelliaans aan het worden. Ze helpt de vrijheid van meningsuiting om zeep en verkoopt het als bescherming van diezelfde vrijheid van meningsuiting.' Daarmee reageert hij op de manier waarop Brussel zichzelf neerzet als beschermer van vrije media.
In de EU-verklaring staat dat democratie niet kan bestaan zonder vrije pers. Ook noemt Brussel onafhankelijke media een hoeksteen van de democratische samenleving. Verder stelt de EU: 'Toegang tot media, samen met vrijheid van meningsuiting, zijn geen 'leuke extra’s', het zijn fundamentele mensenrechten.' De verklaring legt veel nadruk op bescherming van journalisten en vrije informatie.
Brussel waarschuwt voor desinformatie
De EU stelt dat journalisten altijd beschermd moeten worden. Zij moeten hun werk kunnen doen zonder ongepaste inmenging, geweld, intimidatie, vervolging of uitzetting. Dat geldt volgens Brussel zeker in conflictgebieden. Daar laten journalisten volgens de verklaring zien wat er in oorlogen gebeurt.
Brussel wijst ook op bedreigingen, opsluiting en het tot zwijgen brengen van journalisten. Volgens de verklaring was 2025 het dodelijkste jaar voor journalisten dat ooit is vastgelegd. De EU zegt dat moorden op journalisten en mediaprofessionals volledig moeten worden onderzocht. Ook moeten de verantwoordelijken worden aangepakt.
Daarnaast waarschuwt de EU voor propaganda en desinformatie. 'Burgers worden steeds vaker overspoeld met propaganda en desinformatie, vermomd als nieuws.' Ook zegt Brussel dat sommige kanalen zich voordoen als media, maar in werkelijkheid nepnieuws verspreiden en machthebbers napraten.
Digital Services Act zorgt voor kritiek
Juist daar wringt het volgens critici. Zij wijzen op de DSA. Die wet werd door de EU omschreven als een middel om het internet veiliger te maken voor Europese burgers. Sinds 2024 wordt de DSA hard gereguleerd door de Europese Unie.
Tegenstanders vrezen dat Brussel via deze wet bepaalt wat juiste en onjuiste informatie is. Vooral sociale mediabedrijven staan daarbij onder druk. Vooral X is doelwit van Brusselse druk om zogeheten desinformatie aan te pakken. Sinds Elon Musk het platform kocht en vrije meningsuiting centraal zette, loopt er een EU-onderzoek naar mogelijke overtredingen van de DSA.
Brussel zou zelfs een boete van één miljard euro voorbereiden. De EU verwijt X dat het zogenoemde illegale of schadelijke inhoud niet genoeg censureert en geen gegevens wil delen met onderzoekers en factcheckers. Een boete van 120 miljoen euro werd door Brussel al opgelegd aan X vanwege het overtreden van de DSA.
Ook Meta ligt onder vergrootglas
Ook Meta, het moederbedrijf van Facebook en Instagram, staat onder druk. Dat gebeurde nadat Mark Zuckerberg afscheid nam van factcheckers. Volgens Zuckerberg volgen deze factcheckers met name in de Verenigde Staten te veel de lijn van de Democratische Partij en inlichtingendiensten volgden.
Brussel wil dat zulke factcheckers weer toegang krijgen tot de platforms. Dat moet volgens de EU gebeuren via de DSA. Critici zien daarin geen neutrale bescherming van burgers, maar een poging om meer greep te krijgen op het online debat. De politieke ondertoon is volgens hen moeilijk te ontkennen.
Naast de DSA probeert Brussel via een zogeheten 'democratieschild' ook meer grip te krijgen op online informatie. De Amerikaanse vicepresident JD Vance noemde dit eerder 'politieke censuur'.
