Meloni verkoopt het voorstel in duidelijke taal: “Jij valt mij aan. Ik verdedig mij. En dan moet ik jou schadevergoeding betalen? Dat is niet juist.” Volgens de premier voert Italië met het nieuwe veiligheidsvoorstel een regel van “puur gezond verstand” in. “Wie schade oploopt terwijl hij een misdrijf pleegt, kan geen enkele schadevergoeding vragen. Zijn familieleden kunnen dat evenmin.”

Slachtoffer moet niet opdraaien voor dader
De nieuwe regel wordt opgenomen in het Italiaanse Burgerlijk Wetboek. De kern is simpel: een dader die tijdens een ernstig misdrijf schade oploopt door de reactie van zijn slachtoffer, kan dat slachtoffer civielrechtelijk niet meer aansprakelijk stellen.

Dat geldt ook als de dader overlijdt. Zijn familie kan dan niet alsnog namens hem een claim neerleggen bij degene die zich verdedigde.

Het voorstel richt zich vooral op zaken die in Italië veel woede hebben opgeroepen. Denk aan winkeliers, juweliers of huiseigenaren die bij een overval terugvochten, daarna strafrechtelijk werden onderzocht en vervolgens ook nog schadeclaims kregen van de overvallers of hun nabestaanden.

Voor de regering-Meloni is dat de wereld op zijn kop. De staat moet volgens haar niet aan de kant staan van criminelen, maar van “fatsoenlijke mensen”.

Zware misdrijven
De maatregel geldt niet voor elk klein vergrijp. Het gaat om een reeks ernstige delicten, zoals verkrachting, seksuele handelingen met minderjarigen, groepsverkrachting, woninginbraak, tasjesroof, gewapende overval en ontvoering met afpersing.

Wie tijdens zo’n misdrijf wordt verwond of gedood door het slachtoffer, kan volgens het voorstel geen schadevergoeding meer eisen.

Daarmee gaat de maatregel verder dan alleen klassieke zelfverdediging. Ook bij situaties waarin discussie kan ontstaan over de precieze mate van geweld, wordt de civiele claim van de crimineel of diens familie uitgesloten.

Zaak van juwelier als voorbeeld
Het voorstel is mede ingegeven door spraakmakende Italiaanse zaken. Een bekend voorbeeld is juwelier Mario Roggero uit Grinzane Cavour. Hij schoot in 2021 twee overvallers dood en kreeg later te maken met een civiele claim van miljoenen euro’s van hun nabestaanden.

Voor veel Italianen werd die zaak hét voorbeeld van een rechtssysteem dat slachtoffers dubbel raakt: eerst worden zij overvallen, daarna moeten zij zich jarenlang verantwoorden en mogelijk ook nog betalen aan de familie van hun belagers.

Meloni wil aan dat soort situaties een einde maken. “Genoeg paradoxen”, is haar boodschap.

Ook strengere aanpak van jeugdgroepen
Het onderdeel over schadeclaims is het meest opvallende deel van het nieuwe veiligheidsvoorstel, maar het pakket is breder. De regering wil ook harder optreden tegen zogenoemde “maranza”: groepen jongeren die in uitgaansgebieden voor overlast, intimidatie of geweld zorgen.

Er komen mogelijkheden om gevaarlijke groepsvorming in drukke gebieden te verbieden. Ook moet de politie sneller kunnen ingrijpen bij minderjarigen die messen of andere wapens bij zich dragen, of zich vermommen terwijl er aanwijzingen zijn dat zij geweld willen plegen.

Daarnaast wordt mishandeling van politieagenten sneller vervolgbaar. Ook lichte mishandeling van agenten kan dan ambtshalve worden aangepakt, zonder dat de agent zelf eerst aangifte hoeft te doen.