Dat is opmerkelijk, want Cofnas is bepaald geen onomstreden wetenschapper voor wie collega's gemakkelijk op de barricaden gaan. Hij schrijft over ras, genetica en intelligentie, keert zich fel tegen diversiteitsbeleid en noemt zichzelf een 'rassenrealist'. Zijn komst naar Gent leidde eerder dit jaar al tot protest van honderden studenten en medewerkers. Zij wilden hem vanwege zijn ideeën eigenlijk helemaal niet aan de universiteit hebben.

Toch verdedigde De Sutter toen zijn aanstelling. Cofnas was volgens de regels binnengekomen en ook controversiële wetenschappers moesten ruimte krijgen. Een paar maanden later ziet de wereld er heel anders uit. Cofnas is geschorst en verwacht zelf dat ontslag volgt.

Van anti-woke buitenstaander naar academische rel
De directe aanleiding ligt in Cambridge. Cofnas publiceerde in juli een vernietigend stuk over Jason Arday, een bekende zwarte hoogleraar sociologie. Arday was bij zijn benoeming in 2023 uitgebreid gevierd als de eerste zwarte hoogleraar van Cambridge en als de jongste zwarte persoon die daar hoogleraar werd.

Cofnas stelde dat achter dat succesverhaal ernstige academische problemen schuilgingen. Hij betichtte Arday van plagiaat en plaatste vraagtekens bij verschillende claims over diens prestaties. Daarmee raakte hij ook een onderwerp waarover hij al langer schrijft: volgens Cofnas verlagen westerse universiteiten vanwege diversiteitsbeleid hun maatstaven en worden prestaties van minderheden soms te kritiekloos gevierd.

Dat laatste is een controversiële politieke en wetenschappelijke stelling. Maar de beschuldigingen over Ardays werk konden niet eenvoudig worden afgedaan als een ideologische aanval. Arday erkende zelf dat hij fouten had gemaakt, al schreef hij die toe aan zijn autisme en ontkende hij bewust te hebben gelogen over zijn prestaties.

Daarna kwam de zaak in een stroomversnelling. Arday vertrok bij Cambridge en werd kort erna op 41-jarige leeftijd dood aangetroffen. Kort voor zijn overlijden zei hij dat er sinds zijn benoeming „een zeer goed georganiseerde en gecoördineerde campagne gaande was om hem uit zijn functie te zetten”.

Zijn dood zorgde voor grote emoties. Ook in Gent. De universiteit liet weten geschokt te zijn en kreeg naar eigen zeggen veel bezorgde reacties over Cofnas binnen.

Eerst academische vrijheid, daarna schorsing
Daarna volgde een opmerkelijke verklaring van UGent. De universiteit zei groot belang te hechten aan „academische vrijheid en aan een open academisch debat, ook wanneer standpunten controversieel zijn”.

Maar meteen daarna kwam de beperking. „Die vrijheid is niet onbeperkt. Die vrijheid gaat samen met verantwoordelijkheid en kan worden begrensd om de rechten van anderen te beschermen.”

UGent noemde de recente uitlatingen van Cofnas „zeer ernstig” en kondigde maatregelen aan. Kort daarna meldde Cofnas dat hij daadwerkelijk was geschorst.

Precies daar ontstaat nu het probleem voor De Sutter. De universiteit heeft publiekelijk niet duidelijk gemaakt welke concrete uitlatingen de schorsing rechtvaardigen. Daardoor blijft ook onduidelijk waar de grens tussen een controversiële academische publicatie en sanctioneerbaar gedrag volgens UGent precies ligt.

Cofnas zelf denkt het antwoord wel te weten. Hij stelt dat hij wordt onderzocht wegens „discriminatie van Arday” en ziet de procedure als een reactie op zijn onthullingen over de hoogleraar.

Zelfs tegenstanders van Cofnas komen in verzet
En juist dat heeft de internationale tegenbeweging op gang gebracht. De open brief aan De Sutter is inmiddels door ongeveer 700 academici ondertekend, meldt HLN. Zij vrezen dat de tuchtprocedure „minstens gedeeltelijk” vergelding is voor het naar buiten brengen van mogelijk academisch wangedrag.

Dat argument krijgt extra gewicht doordat de lijst niet uitsluitend bestaat uit ideologische geestverwanten van Cofnas. Steven Pinker is daarvan het opvallendste voorbeeld. De beroemde Harvard-psycholoog heeft zelf forse kritiek geuit op opvattingen van Cofnas. Toch staat ook zijn naam onder de brief. Hetzelfde geldt voor andere internationaal bekende wetenschappers die zich zorgen maken over de manier waarop UGent de zaak behandelt.

Daarmee wordt het voor de universiteit moeilijker om de ophef simpelweg af te doen als steun uit de eigen ideologische kring van Cofnas. De ondertekenaars hoeven zijn ideeën over ras en intelligentie niet te onderschrijven om een ander punt te maken: een onderzoeker moet mogelijke fraude of andere academische misstanden kunnen blootleggen, óók wanneer de onderzoeker zelf controversieel is en het onderwerp politiek gevoelig ligt.

UGent zit met een zelfgeschapen dilemma
Daarmee krijgt de affaire een ironische draai. Toen honderden studenten en medewerkers eerder dit jaar tegen Cofnas demonstreerden, hield De Sutter vast aan de regels. Een universiteit kon een onderzoeker niet simpelweg weren omdat diens denkbeelden als racistisch of aanstootgevend werden ervaren. Nu moet dezelfde universiteit uitleggen waarom ingrijpen wél gerechtvaardigd is.

Dat antwoord is vooralsnog lastig te beoordelen. Personeelsprocedures zijn vertrouwelijk en UGent hoeft niet ieder intern detail openbaar te maken. Het is daarom ook te vroeg om vast te stellen dat Cofnas daadwerkelijk wordt gestraft vanwege zijn onderzoek naar Arday. Er kunnen andere gedragingen of uitlatingen onderdeel zijn van het dossier.

Maar die terughoudendheid heeft een prijs. Zolang UGent niet concreet maakt waar Cofnas volgens haar de grens overschreed, blijft het beeld bestaan dat een onderzoeker eerst mogelijke academische misstanden blootlegde en kort daarna werd geschorst. En precies dat beeld mobiliseert nu wetenschappers ver buiten de anti-woke kring waarin Cofnas zelf opereert.