“De eerlijke boodschap is: niet alles kan tegelijk”, zei Willem-Alexander dinsdag. De koning las op Prinsjesdag de plannen van het kabinet voor het komende jaar voor. Die plannen zijn dit jaar voor het eerst opgesteld onder verantwoordelijkheid van premier Rob Jetten.

De koning begon zijn toespraak met een oproep tot samenwerking en gemeenschapszin. Dat noemde hij belangrijk als “antigif voor polarisatie”. Daarbij wees hij nadrukkelijk naar de politiek en de overheid. “Een van de belangrijkste vragen is of mensen nog vertrouwen hebben in de politiek en overheid om de problemen op te lossen.”

Volgens de troonrede betekent goed bestuur ook dat politici duidelijk moeten maken dat niet iedere wens direct kan worden uitgevoerd. Vooral de beschikbare financiële ruimte stelt grenzen aan de ambities. Het kabinet wil voorkomen dat toekomstige generaties worden opgezadeld met een sterk oplopende overheidsschuld. Daarom kiest het naar eigen zeggen voor begrotingsbeleid “dat de rekening niet vooruitschuift”.

Dat betekent ook dat prioriteiten moeten worden gesteld. Sommige dossiers krijgen meer urgentie dan andere. De stikstofproblematiek behoort volgens het kabinet tot de onderwerpen waarop verder uitstel niet verantwoord is. Daarmee houdt de regering vast aan een koers die de afgelopen maanden juist veel verzet heeft opgeroepen. Het eerder gepresenteerde stikstofpakket leidde tot kritiek van rechtse partijen en protesten van boeren in verschillende delen van Nederland.

Het kabinet wil de komende periode verder praten met boeren en provincies. Er is geld beschikbaar om agrarische bedrijven te ondersteunen bij aanpassingen die de stikstofuitstoot moeten verminderen.

Willem-Alexander stond tijdens zijn toespraak stil bij de gevolgen daarvan voor boerengezinnen, met name rond kwetsbare natuurgebieden. Daar bestaat veel onzekerheid over de toekomst van bedrijven. “Boeren verdienen duidelijkheid en perspectief”, zei de koning. De stikstofaanpak blijft daarmee een van de politiek gevoelige dossiers voor het kabinet. De regering zal voor de uitvoering bovendien steun buiten de coalitie moeten vinden.

Ook migratie kreeg veel aandacht. Volgens de koning moet Nederland bescherming blijven bieden aan mensen die vluchten voor oorlog en onderdrukking. Tegelijk wil het kabinet de migratie-instroom beperken. Daarvoor zet de regering onder meer in op strengere controles aan de buitengrenzen van de Europese Unie. Ook moet nauwer worden samengewerkt met landen buiten de EU.

Willem-Alexander verwees daarnaast naar de onrust rond asielopvang in Loosdrecht en Engelen. Bij protesten eerder dit jaar was sprake van geweld en vernielingen. “Het moet duidelijk zijn dat bedreigingen en geweld ontoelaatbaar zijn. Strengere controle aan EU-buitengrenzen en samenwerking met landen buiten de EU moeten de instroom verlagen. Grip op migratie is een onderwerp dat om saamhorigheid gaat.”