De kwestie draait om de langverwachte hervorming van box 3, de belasting op spaargeld en beleggingen. Het kabinet wil voor onder meer aandelen en obligaties overstappen op een vermogenswinstbelasting. Beleggers betalen dan in beginsel pas belasting over de waardestijging van hun beleggingen wanneer zij die daadwerkelijk verkopen.

Dat is een belangrijke verandering ten opzichte van het eerdere voorstel. Daarin moesten beleggers ook belasting betalen over koerswinsten die alleen op papier bestonden. Iemand wiens aandelen in waarde stegen, kon daardoor een belastingrekening krijgen zonder ook maar één aandeel te hebben verkocht.

De nieuwe aanpak komt tegemoet aan de kritiek op dat systeem. De financiële gevolgen zijn echter ingewikkeld: als de Belastingdienst pas bij verkoop belasting ontvangt, komen inkomsten later binnen. Het kabinet zoekt daarom naar een manier om de overgang te financieren zonder kleine spaarders en beleggers zwaarder te belasten.

Extra belastinginkomsten naar voren halen
Daarvoor kijkt Heinen naar box 2, waarin ondernemers met een aanmerkelijk belang belasting betalen over onder meer dividend uit hun bedrijf. Volgens BNR wil het kabinet zowel het lage als het hoge tarief verlagen.

Het idee is dat ondernemers daardoor eerder winst aan zichzelf uitkeren. Tegen een lager tarief wordt het immers aantrekkelijker om geld uit een bedrijf te halen. De overheid ontvangt dan op korte termijn extra belastinginkomsten die kunnen helpen om de overgang naar het nieuwe box 3-stelsel te betalen.

Maar die opbrengst heeft een keerzijde. Winst die ondernemers vandaag uitkeren, kunnen zij later niet opnieuw uitkeren. Bovendien ontvangt de Belastingdienst door de lagere tarieven minder belasting per uitgekeerde euro. De maatregel verschuift zo een deel van de inkomsten naar voren.

Volgens bronnen van BNR was er na 2030 al een geraamd tekort van 7,7 miljard euro bij de financiering van de box 3-hervorming. Door de voorgestelde aanpassingen in box 2 kan dat oplopen tot 9 à 10 miljard euro. Het gaat om een raming voor latere jaren, niet om een jaarlijks tekort van dat bedrag.

Daarmee verschuift de discussie van de vraag hoeveel belasting spaarders en beleggers moeten betalen naar de vraag of het kabinet zijn hervorming op een financieel houdbare manier kan invoeren.

Ook geld uit spaartakscompensatie in beeld
Het kabinet onderzoekt daarnaast of geld kan worden gebruikt dat eerder apart is gezet voor het herstel van de omstreden spaartaks. Door eerdere rechterlijke uitspraken moet de overheid belastingplichtigen compenseren die te veel vermogensbelasting betaalden.

Voor die hersteloperatie zijn miljarden gereserveerd. De uiteindelijke rekening lijkt volgens BNR lager uit te vallen dan eerder werd verwacht. Dat zou ruimte kunnen bieden om een deel van de overgangskosten op te vangen.

Het kabinet wilde aanvankelijk niet aan deze reserveringen komen, maar is daar volgens de berichtgeving op aandringen van oppositiepartijen alsnog toe bereid. Of die meevaller daadwerkelijk als dekking mag worden gebruikt, is nog niet vastgesteld. Volgens de gebruikelijke begrotingsregels leveren lagere uitgaven niet automatisch ruimte op voor nieuwe belastingmaatregelen.

Jetten houdt definitieve plannen achter de hand
Premier Rob Jetten wilde vrijdag tijdens zijn wekelijkse persconferentie niet bevestigen dat het nieuwe voorstel een miljardenrekening naar de toekomst verschuift. „Nee, wij hebben volgende week een definitief voorstel”, antwoordde hij op vragen van BNR.

Wel erkende Jetten dat de financiering voor de jaren na de huidige kabinetsperiode opnieuw bekeken moet worden. „Wij hebben ook bij het vorige voorstel laten zien dat we binnen deze kabinetsperiode dat netjes laten rondlopen”, zei hij. Of er voor latere jaren nog een rekening openstaat, moet volgens hem bij toekomstige begrotingsbesluiten worden vastgesteld. Zijn antwoorden staan in het officiële verslag.

Het kabinet staat daarmee voor twee verschillende opdrachten. Enerzijds wil het af van een belastingstelsel waarin beleggers moeten afrekenen over nog niet gerealiseerde winsten. Anderzijds moet het aantonen dat die verandering niet wordt betaald met een tijdelijke meevaller die later een groter tekort achterlaat.

Oppositie nog niet overtuigd
Of het kabinet voldoende steun vindt, is onzeker. Het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA heeft oppositiepartijen nodig om het belastingplan door beide Kamers te krijgen.

JA21, BBB en SGP kwamen vrijdag teleurgesteld uit hun gesprek met de kabinetsleiding. De partijleiders omschreven het overleg als „stevig en ingewikkeld”. ChristenUnie-leider Mirjam Bikker en 50PLUS-voorman Jan Struijs reageerden positiever. Ook Jesse Klaver (PRO) en Laurens Dassen (Volt) waren nog niet overtuigd.

De hervorming van box 3 heeft juist op onderdelen steun gekregen van partijen die bezwaren hadden tegen belasting op ongerealiseerde koerswinsten. Het kabinet schreef eind september in een Kamerbrief dat het mede naar aanleiding van voorstellen van JA21, BBB en 50PLUS voor belastingheffing bij gerealiseerde vermogenswinst kiest.

Nu draait de politieke strijd vooral om de rekening. Heinen en Eerenberg moeten aantonen hoe zij een minder belastend systeem voor beleggers kunnen invoeren zonder de overheidsfinanciën op langere termijn uit balans te brengen. Het kabinet verwacht begin volgende week zijn definitieve voorstel aan de Tweede Kamer voor te leggen.