Aanleiding voor de wijziging is het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). Dit archief bevat tienduizenden dossiers van Nederlanders die na de Tweede Wereldoorlog werden onderzocht op collaboratie met de Duitse bezetter. Minister Eppo Bruins (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) wil dit archief op termijn volledig digitaal beschikbaar en doorzoekbaar maken.

De minister stelde dit voornemen eind vorig jaar tijdelijk uit, na felle kritiek van de AP. Met de nieuwe wetswijziging wil Bruins het CABR alsnog integraal openbaar maken. Tegelijk zou de aangepaste wet ook de weg vrijmaken voor verregaande digitalisering van andere gevoelige archieven.

De AP maakt zich grote zorgen over de gevolgen. “Dit wetsvoorstel maakt in feite een einde aan de bescherming van gevoelige persoonsgegevens in archieven,” aldus de toezichthouder in een vernietigend wetgevingsadvies. Archiefinstellingen zouden volgens de AP te veel vrijheid krijgen om informatie van nog levende mensen online te publiceren, volledig doorzoekbaar en zonder beperking.

Volgens de toezichthouder hoort de afweging tussen transparantie en privacy niet bij instellingen, maar bij de wetgever. “Een juiste balans gaat iedereen aan. De wetgever moet heldere kaders stellen. ‘En online, én doorzoekbaar, én voor iedereen’ gaat te ver”, aldus de AP.

De Autoriteit roept op tot concrete maatregelen om burgers te beschermen. Denk aan het filteren van persoonsgegevens buiten zoekopdrachten, een verbod op kopiëren of een limiet op het aantal opgevraagde documenten per dag. Ook het Adviescollege Openbaarheid en Informatiehuishouding (ACOI) sluit zich aan bij de kritiek en stelt voor om een digitale studiezaal in te richten, in plaats van volledige openbaarheid.

Het wetsvoorstel is inmiddels doorgestuurd naar de Raad van State voor verdere beoordeling. De AP benadrukt dat openbaarheid een groot goed is, maar dat dit niet mag leiden tot het publiekelijk te grabbel gooien van persoonlijke gegevens van burgers die zich niet kunnen verdedigen.