De NAVO eist dat lidstaten 2,5 procent van hun bbp besteden aan defensie. Voor Nederland betekent dat een jaarlijkse extra rekening van 16 tot 19 miljard euro. De vraag hoe die miljarden betaald moeten worden, speelt een hoofdrol in de verkiezingscampagne.

Volgens Jetten moet de zorg een flink deel van de rekening dragen. “Ik denk dat wij een van de weinige partijen zijn die de zorguitgaven echt in toom houden,” zei hij bij de presentatie. Onbewezen behandelingen zouden niet meer vergoed worden, ziekenhuizen moeten meer samenwerken en de geplande halvering van het eigen risico gaat wat D66 betreft niet door.

Belastingen op vermogen en winst
Naast zorgbezuinigingen wil D66 extra belasting heffen. “Grote vermogens en winsten” moeten zwaarder worden aangeslagen, al is nog onduidelijk hoeveel dit oplevert. Jetten beloofde een sluitend financieel overzicht bij de officiële doorrekening.

Andere partijen presenteerden al eerder hun plannen. De VVD wil onder meer de pensioenleeftijd verhogen en bezuinigen op uitkeringen. Het CDA wil een inkomensafhankelijke “vrijheidsbijdrage” vragen aan burgers. GroenLinks/PvdA gaf nog geen antwoord op de vraag waar het geld vandaan moet komen, en wil de zorg juist ontzien. 

Cadeautjes en pijnpunten
Het verkiezingsprogramma van D66 bevat ook maatregelen die burgers direct raken. Zo moet het minimumloon in 2030 met 5 procent omhoog. Uitkeringen stijgen mee, behalve de AOW. Bij ontslag krijgen werknemers een hogere werkloosheidsuitkering, maar die duurt korter.

In de zorg wil D66 wel dat de jaarlijkse tandartscontrole in het basispakket komt, maar daar staat het schrappen van de verlaging van het eigen risico tegenover. Op de woningmarkt stelt de partij dat er tien nieuwe steden moeten komen, inclusief een op te spuiten stad in het IJmeer. Jaarlijks moet 2 miljard euro worden vrijgemaakt om de bouw vlot te trekken.

Ook wil D66 landelijke bouwregels, zodat provincies en gemeenten minder ruimte hebben om projecten te vertragen.

Minder nadruk op klimaat en onderwijs
Opvallend is dat klassieke D66-thema’s minder aandacht krijgen. Klimaatbeleid draait vooral om het verzwaren van het elektriciteitsnet, dat overbelast raakte door eerdere verduurzamingsplannen. Kernenergie blijft omstreden, maar de partij sluit het niet langer uit.

Onderwijs wordt kort genoemd: de basisbeurs moet met 166 euro omhoog en studieschulden mogen niet meer meewegen bij hypotheekaanvragen.

Op stikstof kiest D66 voor mildere formuleringen dan in eerdere jaren. De partij blijft inzetten op halvering van de uitstoot in 2030, maar vermijdt harde taal over het krimpen van de veestapel. In het programma staat dat er “niet gestuurd wordt met rigide blauwdrukken”, maar dat wordt ingezet op “extensieve landbouw” en nieuwe uitkoopregelingen.