Magyar zorgt voor ophef met nationalisatieplannen rechtse media: 'We zullen inhoud bepalen'
De Hongaarse premier Péter Magyar ligt onder vuur na een uitspraak over het conservatieve weekblad Mandiner. Tijdens een debat in het parlement zei hij dat zijn centrumgerichte en pro-Brusselse regering de inhoud van het blad zal bepalen zodra Mandiner weer in staatshanden komt. Die verandering hangt samen met nieuwe grondwetswijzigingen die maandag zijn aangenomen, meldt Mandiner.
Magyar reageerde op kritiek van Fidesz-parlementariër Balázs Orbán. Die waarschuwde voor de gevolgen van de nieuwe wetgeving voor instellingen die nu nog via stichtingen worden beheerd. De premier zei daarop: 'Ik begrijp dat het u pijn doet dat de grapkrant Mandiner nu zal terugkeren naar de staat, en dat wij de eigenaren zullen zijn; wij zullen de inhoud moeten bepalen die daar zal verschijnen.'
Zorgen over persvrijheid
De uitspraak leidde direct tot kritiek van oppositiepolitici en conservatieve commentatoren. Zij vinden dat een premier zich niet openlijk moet uitlaten over de redactionele koers van een krant. Volgens hen raakt de opmerking aan de onafhankelijkheid van de pers.
Balázs Orbán, voorzitter van het bestuur van het Mathias Corvinus Collegium, reageerde later op Facebook. Het MCC is sinds januari 2025 eigenaar van Mandiner. Orbán schreef: 'Zelfs onder het communisme durfden politici zulke ambities niet zo openlijk te formuleren.'
Nieuwe macht voor de staat
Het debat ging over de zestiende wijziging van de Hongaarse grondwet. In dat pakket zit onder meer een beperking van de ambtstermijn van premiers tot acht jaar. Ook worden de zogenoemde stichtingen voor publiek belang afgeschaft.
Via die stichtingen had de Hongaarse staat eerder universiteiten en andere publieke bezittingen overgedragen aan stichtingen. Orbán verdedigde dat model in het parlement. 'Het stichtingssysteem was een waarborg die ervoor zorgde dat middelen niet aan het onderwijs konden worden onttrokken, zelfs niet onder de moeilijkste omstandigheden.'
Mandiner mogelijk terug naar de staat
De nieuwe regels roepen vragen op over de toekomst van instellingen die aan zulke stichtingen zijn verbonden. Als stichtingen worden opgeheven, kunnen bezittingen die eerder door de staat zijn overgedragen terugkeren naar de staat. Dat geldt ook voor opbrengsten die met die bezittingen zijn gemaakt.
Daarmee gaat de kwestie verder dan eigendom alleen. De uitspraak van Magyar raakt direct aan de vraag wie de inhoud van een krant bepaalt. Juist dat punt zorgt voor grote onrust bij critici.
Mandiner-journalist Gergely Szilvay stelde dat Magyar ook eerder probeerde invloed uit te oefenen op het werk van de krant. Volgens Szilvay gebeurde dat in 2020, toen Magyar hoofd was van het staatsinstituut Student Loan Centre. Magyar zou een interview uitgebreid hebben willen herschrijven, inclusief de vragen, en publicatie hebben geweigerd als zijn versie niet werd gebruikt.
Ook in het buitenland is aandacht voor de kwestie. De Duitse historicus Hubertus Knabe schreef in Die Welt dat de geplande opheffing en feitelijke nationalisatie van instellingen herinneringen kan oproepen aan de communistische Rákosi-periode. Toen kwamen duizenden particuliere en kerkelijke scholen en liefdadigheidsstichtingen onder staatscontrole.
