Het gaat om twee hoger beroepen: over de natuurvergunning van Schiphol voor maximaal 500.000 vliegbewegingen per jaar, en over de vergunning voor een melkveebedrijf in Eelde. In beide zaken geldt volgens de Raad van State: „Partijen hebben uitdrukkelijk gevraagd om prejudiciële vragen.” Met zulke vragen legt een nationale rechter de uitleg van Europese regels voor aan het Europees Hof. Welke partij erom vroeg, staat niet in de persagenda.

De kern is het zogeheten additionaliteitsvereiste. Die regel bepaalt dat stikstofruimte die een boer of bedrijf inlevert alleen als compensatie voor een nieuwe vergunning mag meetellen als die ruimte niet al nodig is voor natuurherstel dat de overheid toch moet doen. Het is de belangrijkste reden dat provincies en het Rijk nauwelijks nog natuurvergunningen verlenen.

Regel van de rechter zelf
Het vereiste staat niet in de Habitatrichtlijn, de Europese natuurwet. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State leidde het in mei 2019 zelf af uit een arrest van het Europees Hof over het PAS, het toenmalige stikstofstelsel. Op 18 december 2024 scherpte de Afdeling de regel aan: ook boeren die stikstofruimte binnen hun eigen bedrijf verschuiven, moeten er sindsdien aan voldoen. Daardoor is vaker een natuurvergunning nodig.

Advocaten van Stibbe schrijven dat de Afdeling „op dit punt strenger is dan nodig”. Het Europees Hof en de Europese Commissie noemen het vereiste volgens hen nergens expliciet. De hoogste Duitse bestuursrechter zou anders werken.

Schiphol vliegt op gedoogbesluit
Bij Schiphol ging het op dit punt mis. De luchthaven kocht voor zijn vergunning stikstofrechten van boeren op; eind 2022 ging het al om ruim 16 miljoen euro voor tien agrarische bedrijven. De rechtbank Den Haag vernietigde de vergunning op 4 juni 2025 onder meer omdat „onvoldoende is gemotiveerd dat aan het additionaliteitsvereiste voor het intern en extern salderen is voldaan”, staat in een Kamerbrief van toenmalig staatssecretaris Jean Rummenie (BBB).

Het kabinet ging in hoger beroep. Rummenie gaf Schiphol op 19 december 2025 een gedoogbesluit voor twee jaar: „Het gedoogbesluit geeft ons tijd om tot een goed onderbouwd en zorgvuldig herstelbesluit of nieuwe vergunning te komen.” De melkveehouder in Eelde, die een van zijn twee locaties wil sluiten en op de andere wil uitbreiden, wacht op de rechter. De provincie Drenthe verleende hem een vergunning, maar de rechtbank gaf Vereniging Leefmilieu gelijk.

Minister wil af van het 'nee'
D66-minister Jaimi van Essen van Landbouw zei op 19 maart in de Tweede Kamer: „Dat benadrukt voor mij dat wij moeten afkomen van het 'nee' op additionaliteit.” In een kabinetsreactie van 26 juni beloofde hij de Kamer een uitwerking uiterlijk eind 2026. Onderzoekers van Wageningen University schreven in een rapport dat het vereiste „is verworden tot een complexe en bijna onmogelijke bewijsopdracht”. De landsadvocaat, de advocaat van de Staat, kan hun ruimere uitleg „in grote lijnen volgen”.

Het ministerie van Landbouw is zelf partij in de Schiphol-zaak. Of de Staat om de Europese vragen vroeg of zich ertegen verzette, is niet bekend. Stuurt de Raad van State de zaak naar Luxemburg, dan ligt de kernvraag van het stikstofbeleid bij de Europese rechter in plaats van bij kabinet en Kamer.

Niet de eerste keer
Dezelfde Afdeling stelde in mei 2017 ook vragen aan het Hof, toen over het PAS. Het antwoord kwam in november 2018. In mei 2019 schrapte de Raad van State het PAS als basis voor vergunningen, waarna de vergunningverlening jarenlang vastliep.

Een verwijzing hoeft niet slecht uit te pakken voor boeren en Schiphol. Oordeelt het Hof dat de Nederlandse uitleg strenger is dan Europa vraagt, dan kan het stikstofslot juist open. Hoogste rechters moeten bij redelijke twijfel over Europese regels bovendien verwijzen. Ook milieuorganisaties zijn partij: MOB, Milieudefensie en Greenpeace zitten in de Schiphol-zaak, en MOB en Greenpeace stapten onlangs opnieuw naar de rechter om verdere krimp van Schiphol af te dwingen.

De zitting ging ook over drie andere vragen, onder meer over de omvang van een project en de beoordeling van de gevolgen voor de natuur. De Raad van State doet later uitspraak; een datum is niet bekend.