De vraag naar elektriciteit is sneller gestegen dan het netwerk kan verwerken. Vooral tussen 16.00 en 21.00 uur wordt veel stroom gebruikt. Hierdoor krijgt zogeheten netcongestie Sinds juli gelden bovendien landelijke voorrangsregels. Onder meer ziekenhuizen, scholen en woningbouw krijgen daardoor eerder capaciteit dan andere aanvragers.

Utrecht blijft op slot
In het gebied rond Utrecht-stad leveren de maatregelen nog onvoldoende resultaat op. Nieuwe of zwaardere aansluitingen blijven daar voorlopig onmogelijk. Wel kunnen geplande woningen doorgaan als de bouw binnen drie jaar begint. Rond Amersfoort is geen volledige aansluitstop nodig, maar de beschikbare ruimte is beperkt waardoor duizenden nieuwe woningen jarenlang niet kunnen worden aangesloten op het stroomnet. Voor ongeveer tweeduizend extra woningen in het noorden van Amersfoort ontbreekt voorlopig bij een onderstation nog de benodigde stroomcapaciteit.

Op koude winterdagen dreigt het netwerk plaatselijk alsnog overbelast te raken. Daarom worden tijdelijke batterijen en noodaggregaten ingezet, onder meer rond Utrecht. Ook in het zuiden van Flevoland zijn deze winter zulke maatregelen nodig.

Gelderland wacht op bedrijven
In de Achterhoek, Liemers en Stedendriehoek worden zestien gemeenten getroffen door gebrek aan netcapaciteit. Daar moeten nieuwe aanvragen wachten, terwijl bestaande projecten met maatschappelijke voorrang kunnen doorgaan. Netbeheerders proberen bedrijven zover te krijgen dat ze meer stroom buiten de drukste uren gebruiken.

Dat lukt nog onvoldoende. Provinciebestuurder Ans Mol noemt de situatie een 'bittere pil'. Ze waarschuwt: 'Als we daar niet in slagen, dreigt stilstand in de maatschappij. Die kunnen we ons simpelweg niet veroorloven.'

Ook elders lange wachtrijen
De problemen beperken zich niet tot Utrecht en Gelderland. In Noord-Holland wachten nieuwe woningen en bedrijven op een aansluiting. In delen van Tilburg, in Noord-Brabant, geldt al een aansluitstop. Zeeland heeft sinds 2023 te maken met een vol hoogspanningsnet voor grote zakelijke aansluitingen.

Overijssel verwacht dat de problemen op veel plaatsen tot zeker 2035 aanhouden. Ook Zuid-Holland, Limburg en Friesland kampen met tekorten aan netcapaciteit. In Groningen en Drenthe zijn sommige knelpunten juist verminderd door uitbreiding, al blijven elders wachtlijsten bestaan.

De overheid en netbeheerders bouwen nieuwe stations en kabels. Ook maken zij afspraken om stroom buiten piekuren te gebruiken. Toch blijft volgens het kabinet in bijna heel Nederland een wachtlijst bestaan voor nieuwe of zwaardere aansluitingen.