Het fragment kwam opnieuw in het nieuws nadat Nieuws van de Dag meldde dat het bij Beeld & Geluid als geblokkeerd stond. Volgens presentator Thomas van Groningen liep de redactie tegen blokkades aan toen zij historisch archiefbeeld van Fortuyn wilde uitzenden.

Na Kamervragen zegt de minister dat er volgens haar geen sprake is van censuur. Ook zou er geen persoonlijk veto bestaan voor mensen die liever niet meer aan oude optredens worden herinnerd. Toch blijft overeind dat omroepen als rechthebbende zelf mogen beslissen of zij een licentie geven voor hergebruik.

BNNVARA blokkeerde fragment na moord Fortuyn
In het omstreden fragment uit 2001 gaat Marcel van Dam hard in de aanval op Pim Fortuyn. Hij noemt hem onder meer een “ophitser”, “populist” en een “buitengewoon minderwaardig mens”. Fortuyn blijft in het debat opvallend rustig.

Juist daarom kreeg het fragment de afgelopen jaren nieuwe betekenis. Voor critici laat het zien hoe hard Fortuyn destijds door media en politieke tegenstanders werd behandeld.

Volgens de minister geeft BNNVARA aan dat het fragment na de moord op Fortuyn in 2002 werd geblokkeerd. De reden was dat het “een onbedoelde context en lading kreeg”. Daardoor kwamen volgens BNNVARA “de belangen en de veiligheid van de directbetrokkenen in het geding”.

“Om deze reden is destijds besloten om het fragment te blokkeren en dat is zo gebleven”, schrijft de minister.

Toestemming kwam pas na druk
Opvallend is dat BNNVARA inmiddels alsnog opnieuw naar de blokkade heeft gekeken. Dat gebeurde na persvragen over het fragment. Volgens de minister ziet de omroep nu aanleiding om de blokkade te heroverwegen, omdat de context is veranderd.

Thomas van Groningen schreef op X dat Nieuws van de Dag na “behoorlijk wat druk” alsnog toestemming kreeg van BNNVARA om een eerder geblokkeerd fragment met Marcel van Dam uit te zenden.

De minister bevestigt dat het fragment in de afgelopen jaren meerdere keren is vrijgegeven voor hergebruik. Daarmee is het dus niet zo dat het beeldmateriaal volledig uit het archief is verdwenen. Wel kan de status “geblokkeerd” ervoor zorgen dat een redactie niet vrij over het materiaal kan beschikken.

Minister ziet geen veto
Nanninga vroeg of personen die in oude tv-fragmenten voorkomen een soort veto kunnen uitspreken over uitzending. Volgens Letschert is dat niet het geval.

“Nee, naar mijn mening is geen sprake van dergelijke veto’s”, schrijft zij. Individuele personen kunnen volgens haar niet zelf in het systeem van Beeld & Geluid aanpassen dat materiaal wordt geblokkeerd.

Wel kunnen rechthebbenden beperkingen laten opnemen. Bij omroepmateriaal is dat meestal de omroep zelf. Die beslist of er een licentie wordt verstrekt voor hergebruik.

Daarbij kunnen volgens de minister verschillende redenen meespelen. Het kan gaan om auteursrecht, naburige rechten, privacy of veiligheidsrisico’s voor geportretteerden en andere betrokkenen. Ook de context waarin een fragment opnieuw wordt gebruikt, kan worden meegewogen.

‘Geblokkeerd’ betekent extra toets
Volgens Beeld & Geluid zorgt de term “geblokkeerd” voor verwarring. Het betekent niet automatisch dat materiaal is verwijderd of totaal ontoegankelijk is. Het betekent volgens de minister vooral dat er een extra toets plaatsvindt voordat een licentie wordt verstrekt.

Het Fortuyn-fragment stamt uit de tijd waarin hergebruik nog via fysieke banden ging. Op zulke banden kon een sticker staan met “blocked” of “geblokkeerd”. Dat was bedoeld als waarschuwing dat het materiaal gevoelig lag en extra bekeken moest worden voordat het opnieuw werd gebruikt.

Bij de digitalisering is die term overgenomen. Beeld & Geluid zegt dat de term verwarrend kan zijn en neemt dit mee in de verdere ontwikkeling van het archiefsysteem.

Archief van publieke omroep blijft niet volledig vrij
De minister benadrukt dat publieke omroepen materiaal “zoveel mogelijk” beschikbaar willen stellen. Zeker als het om journalistiek materiaal gaat, noemt zij dat een belangrijk uitgangspunt.

Maar zij wil niet afdwingen dat omroepen alle historische fragmenten vrijgeven. Volgens haar kunnen er “gronden” zijn om geen licentie te verstrekken. De omroep maakt dan een afweging tussen het belang van hergebruik en andere belangen.

Daarmee blijft de deur open voor blokkades. Ook bij politiek of historisch relevant materiaal.

Nanninga vroeg ook hoeveel fragmenten bij Beeld & Geluid zijn geblokkeerd, afgeschermd of beperkt in hergebruik. Daar kan de minister geen volledig overzicht van geven. Beeld & Geluid registreert namelijk niet of fragmenten een politieke of historische betekenis hebben.

Volgens Beeld & Geluid is het aantal daadwerkelijk geblokkeerde fragmenten laag. Maar om precies te bepalen hoeveel politiek relevante fragmenten beperkt zijn, zou uitgebreider onderzoek nodig zijn.