D66'er Thom de Graaf wil geen nieuwe verkiezingen na kabinetsval: 'Wat levert dat op?'

Zelfs als het kabinet-Jetten valt, moeten Nederlanders volgens D66-prominent Thom de Graaf niet opnieuw naar de stembus. De voormalige vicepresident van de Raad van State wil dat politieke partijen eerst proberen een nieuwe regering te vormen met de huidige zetelverdeling. Nieuwe verkiezingen leveren volgens hem vooral maanden vertraging op. "Wat levert dat op?", vraagt hij zich af.
De Graaf doet zijn uitspraken tegenover Nieuwsuur, terwijl D66, VVD en CDA opnieuw crisisoverleg voeren. De verhoudingen binnen het minderheidskabinet zijn ernstig verslechterd nadat D66 en CDA buiten de VVD om een belastingakkoord sloten met PRO en Volt. De liberalen stemden vervolgens tegen het belastingplan van hun eigen kabinet en spreken inmiddels van een mislukt experiment.
Toch vindt De Graaf dat de coalitie alles moet doen om een kabinetsval te voorkomen. "We hebben zo veel behoefte aan stabiliteit", zegt hij. De D66'er stelt voor een onafhankelijke procesbegeleider aan te stellen die de ruziënde partijen weer bij elkaar brengt. Anders dan premier Rob Jetten zou zo iemand geen eigen partijpolitieke belangen hebben.
Geen verkiezingen, maar een nieuwe coalitie
Mocht een verzoening mislukken, dan wil De Graaf niet dat automatisch nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven. Hij ziet meer in een nieuwe formatiepoging binnen de bestaande Tweede Kamer.
"Wat levert dat op? Een lange demissionaire periode, een lange formatieperiode en uiteindelijk kom je weer met een minderheidskabinet", zegt hij over vervroegde verkiezingen.
Volgens De Graaf zullen nieuwe verkiezingen de politieke verhoudingen niet wezenlijk veranderen. Hij verwacht dat het opnieuw moeilijk wordt een stabiele meerderheid te vinden. "Grosso modo komen dezelfde verhoudingen terug. Het is heel moeilijk een middenkabinet te vormen. En twee flankpartijen samenbrengen is ook moeilijk."
Zijn voorstel sluit aan bij een initiatief van ChristenUnie-leider Mirjam Bikker. De Tweede Kamer nam dinsdag een motie aan waarin staat dat een kabinetsval niet bijna automatisch tot vervroegde verkiezingen mag leiden. Voortaan moet de Kamer eerst bespreken of een nieuwe coalitie mogelijk is.
Dat betekent niet dat verkiezingen worden uitgesloten. Als de partijen geen werkbare meerderheid kunnen vinden, blijft een nieuwe gang naar de stembus mogelijk. De Kamer heeft met de motie vooral uitgesproken dat zij in principe haar volledige termijn van vier jaar wil uitzitten.
Ook andere bestuurders willen kabinet overeind houden
De Graaf staat niet alleen. Sharon Dijksma, burgemeester van Utrecht en voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, noemt een kabinetsval onverantwoord. "Het is volstrekt onverantwoord als dit kabinet demissionair wordt", zegt zij. "Ook in internationale context."
Politicoloog Tom van der Meer van de Universiteit van Amsterdam wijst op een zwakke plek in het minderheidskabinet. D66, VVD en CDA wilden regeren zonder vaste gedoogpartner. Volgens hem blijkt uit onderzoek juist dat zo'n partner kan zorgen voor meer stabiliteit.
Van der Meer vindt dat de partijen te veel bezig zijn geweest met politieke profilering. De VVD benadrukte op reclameborden haar eigen successen, terwijl links en rechts elkaar bestreden over de belastingplannen. Volgens de hoogleraar ontbreekt daardoor de bereidheid om elkaar iets te gunnen.
Voorstel voor kiesdrempel
Emeritus-hoogleraar staatsrecht Paul Bovend'Eert ziet een dieper probleem: de grote hoeveelheid partijen in het parlement. De Tweede Kamer telt momenteel zeventien partijen en de Eerste Kamer twintig. Volgens hem maakt die versnippering het steeds moeilijker om meerderheden te vormen.
Hij pleit daarom voor een kiesdrempel naar Duits voorbeeld, waarbij partijen minstens 5 procent van de stemmen moeten halen om in het parlement te komen. Bij de huidige zetelverdeling zouden daardoor nog slechts zes partijen overblijven: D66, VVD, PRO, PVV, CDA en JA21. Partijen als FVD, BBB en Groep Markuszower zouden dan geen zetels meer hebben.
"Je neemt de kiezer een beetje bij de hand door wat beperkter keuzes te geven", aldus Bovend'Eert. Hij verwacht dat grotere partijen makkelijker meerderheden kunnen vormen. Het idee van een kiesdrempel kreeg eerder steun van de coalitie, maar stuitte op verzet bij de oppositie.
Van der Meer ziet minder in zo'n ingreep. Volgens hem ligt de oplossing vooral bij de houding van politici. Ook De Graaf benadrukt dat partijen verder moeten kijken dan hun eigen belangen. "In een minderheidskabinet zal je allemaal naar het grote belang moeten kijken: stabiliteit in het landsbestuur zonder overwinninkjes voor individuele partijen."
Voorlopig ligt de beslissing bij D66, VVD en CDA. Hun crisisoverleg moet uitwijzen of het kabinet-Jetten nog een toekomst heeft. Maar zelfs als de coalitie uiteenvalt, wil De Graaf dus liever dat de huidige Tweede Kamer een nieuwe regering samenstelt dan dat de kiezer opnieuw wordt geraadpleegd.



















































