Maurice de Hond: ‘Het systeem is compleet vastgelopen’

Volgens opiniepeiler Maurice de Hond lossen een nieuw kabinet of nieuwe verkiezingen de politieke crisis niet op. Het probleem zit volgens hem dieper: het politieke stelsel zelf werkt niet meer. “Een ander systeem, ook zonder grondwetsherziening, is urgent nodig”, schrijft hij in een stuk op zijn website.
Het lijkt erop dat Nederland de derde kabinetsval in drie jaar meemaakt, schrijft De Hond. Hij laat open dat de partijen “nog een formule verzinnen om de comateuze patiënt nog een tijdje in leven te houden”. De schuld ligt volgens hem niet bij partijen of politici, maar bij een stelsel dat niet meer past bij de bevolking. In de verkiezingsuitslagen van de afgelopen vijftig jaar ziet hij twee bewegingen. De zetels zijn uit het midden naar de flanken verhuisd, en het land is van links naar rechts opgeschoven. Daarbij wijkt de Eerste Kamer steeds vaker af van de Tweede Kamer. In 2019 werd FVD de grootste partij in de senaat, in 2023 BBB, terwijl beide in de Tweede Kamer klein bleven.
Tot ongeveer twintig jaar geleden werkte het stelsel goed, schrijft De Hond. Het midden kon met gematigd links of gematigd rechts een duidelijke meerderheid in beide Kamers halen. “Maar die periode is voorbij en nu zit het systeem de bestuurskracht van ons land nog vooral in de weg.”
Al in 2013 pleitte De Hond in de Thorbeckelezing voor een ander stelsel. Daarin wordt de premier rechtstreeks gekozen en stelt hij zelf zijn regering samen, verdwijnt de Eerste Kamer en kan de bevolking via een correctief referendum wetten tegenhouden. Daarvoor is een grondwetswijziging nodig, met een tweederdemeerderheid in beide Kamers. Daar verwacht De Hond niets van. Hij trekt een vergelijking met 1848: het democratische stelsel van Thorbecke kwam er pas toen koning Willem II de revoluties in Parijs en Berlijn vreesde.
Daarom komt De Hond met een plan dat zonder grondwetswijziging kan. De grootste partij levert de premier, nu Rob Jetten. Alle partijen met meer dan 5 procent van de stemmen gaan de regering in: D66, PVV, VVD, Pro, CDA en JA21. De ministersposten worden verdeeld naar zetelaantal. Op basis van de huidige Kamer zouden D66 en PVV elk vier ministers krijgen, VVD, Pro en CDA er elk drie en JA21 er één.
Ministers zoeken voor elk voorstel een meerderheid in de Kamer. Vinden ze die niet, dan kan de bevolking in een raadgevend referendum de Kamer overrulen. Andersom kunnen burgers een aangenomen wet alsnog afwijzen. In beide gevallen stemmen alleen de voor- of tegenstanders. Er moeten minstens ruim 5 miljoen mensen hun stem uitbrengen, de helft plus één van de opkomst in 2025. Voor een referendum om een wet tegen te houden zijn eerst ruim 1 miljoen handtekeningen nodig. Het stemmen kan grotendeels digitaal.
Volgens De Hond leidt dat niet tot een reeks referenda. Kamer en ministers weten vooraf wat de bevolking vindt en houden daar rekening mee. Het belangrijkste wordt dan het draagvlak onder de bevolking. Een kabinet kan bovendien blijven zitten als het een stemming verliest. Zijn conclusie is somber: “Maar blijven doormodderen zoals we het nu eigenlijk al jaren doen, is slecht voor het land, is slecht voor de politiek en zal uiteindelijk ook tot grote ongelukken leiden.”



















































