Kabinet wil Eerste Kamer afremmen via Grondwetswijziging: ‘Kwalijk bestuur’
Het kabinet wil de verkiezing van de Eerste Kamer ingrijpend veranderen. In de toekomst zouden niet meer alle senatoren tegelijk worden gekozen, maar slechts de helft per verkiezing. De andere helft volgt drie jaar later. Daardoor werkt een politieke aardverschuiving bij verkiezingen minder snel door in de samenstelling van de Senaat.
Lees ook
Na CDA komt ook VVD in verzet tegen beleid Van Essen: 'Dit ondermijnt het vertrouwen'
Officieel spreekt het kabinet over het dempen van “schokgolven” en het versterken van de rol van de Eerste Kamer als chambre de réflexion. Critici zien echter een poging om ongunstige verkiezingsuitslagen minder hard te laten doorklinken. Journalist Bas Paternotte vatte die kritiek scherp samen: “Voortdurend de regels van het spel veranderen omdat de uitslag je niet bevalt, is kwalijk bestuur.”
De timing maakt het voorstel extra gevoelig. Kabinetten hebben al jaren moeite om een meerderheid in de Eerste Kamer te vinden, maar voor het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA is dat probleem nog nijpender. Onlangs stemde de oppositie in de Senaat nog de asielwetten weg.
Uitslag moet trager doorwerken
Minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken noemt het voorstel een “update van de parlementaire democratie”, meldt Trouw. Volgens hem is de Eerste Kamer in de loop der jaren te politiek geworden, terwijl senatoren vooral zouden moeten letten op kwaliteit, uitvoerbaarheid en zorgvuldigheid van wetgeving.
In de praktijk functioneren de Provinciale Statenverkiezingen, die indirect de samenstelling van de Eerste Kamer bepalen, vaak als een referendum over het kabinet. Dat leverde de afgelopen jaren forse verschuivingen op. Protestpartijen als BBB en FvD konden daardoor in één klap groot worden in de Senaat.
Het kabinet wil dat effect afzwakken door verkiezingsuitslagen geleidelijker te laten doorwerken. Grote bewegingen blijven dan zichtbaar, maar krijgen minder direct invloed op de vraag of een kabinet zijn wetten door de Eerste Kamer krijgt. Voor de verkiezingen van 2027 verandert er nog niets; pas daarna kan het nieuwe systeem ingaan, als de grondwetswijziging wordt aangenomen.
Oude wens van de coalitie
Het plan is niet nieuw. Het idee voor gefaseerde verkiezingen komt al uit de tijd van Rutte III. Toenmalig premier Mark Rutte schreef destijds opvallend open dat de wijziging nodig was, “omdat iedere vier jaar prominent aan de orde is of de coalitiepartijen een meerderheid behalen in de Eerste Kamer”.
Juist die formulering maakt duidelijk waarom het voorstel politiek zo beladen is. Het gaat niet alleen om staatsrechtelijke verfijning, maar ook om macht. Kabinetten willen voorkomen dat één verkiezingsuitslag hun positie in de Senaat in één keer onderuit haalt.
In 2020 werd de eerste stap al door de Tweede Kamer geloodst door VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Daarna verdween het voorstel naar de achtergrond. Heerma haalt het nu opnieuw naar voren, op een moment dat het huidige kabinet zelf bijzonder kwetsbaar is in de Eerste Kamer.
