Woensdag zijn de Europese Raad en het Europees Parlement gekomen tot een overeenkomst over de invoering van de digitale euro. Het wetsvoorstel van de Europese Commissie moet alleen nog komen door het Europees Parlement. Dit zal zeer waarschijnlijk wel gebeuren. En dus zal de Europese digitale identiteit er binnenkort komen, ondanks herhaalde waarschuwingen van privacy-waakhonden

Verweven met digitale euro
De digitale identiteit zal ook een digitale portemonnee (wallet) bevatten voor EU-burgers. Volgens Europarlementariër Rob Roos zei EU-commissaris Thierry Breton  woensdagavond: "Nu we een digitale portemonnee hebben, moeten we er iets in stoppen", waarmee hij zou doelen op de digitale euro.

De digitale euro is in volle ontwikkeling, en komt er binnenkort aan. Een paar weken geleden vertelde de Europese Centrale Bank voor het eerst aan het grote publiek over de nieuwe munt. Zo noemt ECB-directeur Christine Lagarde het "de sleutel voor onze Europese eenheid" in een video.

Maar critici maken zich grote zorgen om de digitale euro. Zij echter dat EU-burgers een 'totalitaire hel' tegemoet zullen gaan, omdat de gebruiksvoorwaarden van de munt achter gesloten deuren worden bepaald door EU-bureaucraten.

Zorgen om komst massasurveillance
Naar alle waarschijnlijkheid zal deze digitale portemonnee niet alleen de digitale euro, maar ook de persoonlijke gegevens, biometrische gegevens en medische dossiers zullen bevatten van EU-burgers. Dit betekent dat de EU vrijwel volledige inzage zal hebben in iemands bezigheden. Daarom zijn er bij experts grote zorgen om de privacy van EU-burgers.

Vorige week verscheen er een open brief waarin 504 wetenschappers uit 39 landen zich uitspreken tegen de komst van de EDI. Ook meerdere ngo's hebben de brief ondertekend. De experts benadrukken dat de nieuwe wetgeving momenteel achter gesloten deuren wordt ontwikkeld, en dat het gevaar van massasurveillance loert. De eigen gegevens zullen zelfs tegen EU-burgers kunnen worden ingezet.

De experts vinden de ontwikkeling van de digitale euro bijzonder ondemocratisch. 'Er is geen onafhankelijke controle of evenwicht tussen de beslissingen die de lidstaten nemen met betrekking tot de sleutels die zij autoriseren en het gebruik dat zij ervan maken. Dit is bijzonder verontrustend gezien het feit dat de naleving van de rechtsstaat niet in alle lidstaten uniform is geweest, met gedocumenteerde gevallen van dwang door de geheime politie voor politieke doeleinden', aldus de open brief.

Ook opiniemaker Eva Vlaardingerbroek maakt zich grote zorgen. 'Net zoals we bij Covid hebben gezien, zal de overheid de macht hebben om al uw bewegingen te volgen. En natuurlijk is het voorlopig allemaal "vrijwillig". Tot het niet meer zo is', schrijft ze op X.

Geen democratisch draagvlak
De komst van de Europese digitale identiteit (EDI) is tegen de uitdrukkelijke wens in van de Tweede Kamer. Vorig jaar stemde een meerderheid van het parlement nog voor een motie om de EDI tegen te houden. Er waren namelijk te veel zorgen over de gevaren voor de digitale privacy die dit project zou hebben. Maar tot grote verbazing besloot het kabinet deze gevoelige motie naast zich neer te leggen.

Sterker nog: een week later reisde de staatssecretaris van Digitalisering, Alexandra van Huffelen (D66), al af naar Brussel om de onderhandelingen hierover voort te zetten. Dit leidde tot woedde bij de oppositie. Staatsrechtelijk is het kabinet weliswaar niet verplicht om een motie uit te voeren. Maar volgens Pieter Omtzigt zou het in dit geval wel zuiver zijn geweest, omdat het - naar zijn weten - ging om een principiële kwestie.

Desondanks zal de eerste deelproef met al dit voorjaar van start gaan in Nederland. In een nieuwe Kamerbrief erkent D66-staatssecretaris Van Huffelen dat er momenteel meer kosten dan baten zijn bij het ontwikkelingstraject van de digitale identiteit. Desondanks hoopt ze een allereerste proefversie van de Nederlandse id-wallet al begin 2024 te kunnen presenteren.