De route van West-Afrika naar de Canarische Eilanden wordt inmiddels gezien als de dodelijkste migratieroute ter wereld. In de eerste drie maanden van 2025 staken al 9.205 mensen illegaal over. Frontex telt dat sinds januari 2024 in totaal 56.082 migranten deze gevaarlijke overtocht maakten. De meeste van hen komen uit Mali: 17.248 in totaal, goed voor 30,7 procent van alle geregistreerde illegale oversteken.

De eilanden El Hierro en Tenerife zijn de belangrijkste aankomstpunten. Lokale autoriteiten luiden al langer de noodklok. De opvangcentra zitten vol, de druk op politie en zorg neemt toe, en volgens Frontex zal de stroom dit jaar alleen maar toenemen.

De rol van Mauritanië als tussenstation
Mauritanië is een sleutelgebied geworden. De VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR meldde eind 2024 dat er al meer dan 260.000 Malinese migranten in het land verbleven. Nu staat de teller op bijna 300.000. Frontex bevestigt dat deze groep zich klaarhoudt voor vertrek naar de Canarische Eilanden zodra het weer het toelaat.

Volgens het Atlas-Sahel Observatorium telt Mauritanië inmiddels in totaal één miljoen migranten zonder papieren. De grens met Mali is poreus en moeilijk te controleren. Criminele netwerken maken volop gebruik van de situatie en organiseren op grote schaal mensensmokkel per boot. 

Jihadistische dreiging vanuit de Sahel
De migratiegolf is niet alleen een humanitaire kwestie, maar ook een veiligheidsprobleem. In de Sahelregio — met name in Mali — zijn jihadistische groeperingen als Jama’at Nusrat al Islam wa al Muslimeen (gelieerd aan Al Qaida) en de Islamitische Staat actief. Deze extremisten hebben inmiddels grote delen van het land onder controle. Miljoenen mensen zijn op de vlucht geslagen, ook naar Mauritanië.

Spaanse veiligheidsdiensten waarschuwen dat jihadistische cellen zich kunnen mengen tussen de migranten. “De stromen uit Mauritanië naar de Canarische Eilanden kunnen worden misbruikt voor infiltratie in Europa,” zeggen politiebronnen in gesprek met La Gaceta.

Hoewel Mauritanië zelf al sinds 2011 geen jihadistische aanslagen heeft meegemaakt, blijft het land kwetsbaar. Het is groot, dunbevolkt en beschikt over een strikt maar moeilijk te handhaven antiterreurbeleid. “De jihadisten gebruiken dezelfde routes en boten als de illegale migranten,” aldus de bronnen.

Migratie als politiek strijdpunt
Ook binnen Spanje zelf zorgt de migratiekwestie voor politieke spanningen. Oppositiepartij VOX stelt zich fel op. De partij waarschuwt voor een “effect van aanzuiging” door het migratiebeleid van premier Pedro Sánchez. In een recente kwestie rond de regio Murcia dreigt VOX de regionale begroting te blokkeren als er zeven miljoen euro aan Europese middelen wordt gebruikt voor de huisvesting van minderjarige alleenstaande migranten.

Partijleider Santiago Abascal: “We gaan geen enkele euro financieren die bedoeld is om het effect van illegale migratie aan te wakkeren. Dat is een rode lijn.”

De rechtse partij beschuldigt de regionale regering (PP) van dubbel spel. Eerder was afgesproken dat het opvangcentrum in Santa Cruz gesloten zou worden. Nu lijkt dat beleid ineens te keren. Het regionale bestuur zegt juist te streven naar menswaardige opvang in kleinschalige huizen en benadrukt dat het niet om nieuwe migranten gaat, maar om een betere spreiding van reeds aanwezige jongeren. Toch blijft VOX bij haar standpunt: “Geen verdere concessies op het gebied van immigratie.”

Frontex verwacht dat de situatie op de Canarische Eilanden in de zomermaanden verder verslechtert. Alhoewel het aantal aankomsten in het voorjaar daalt door slecht weer, wachten smokkelaars op gunstige omstandigheden. Zodra het kan, zullen meerdere overtochten tegelijk worden georganiseerd.