Tijdens een besloten online sessie van de D66-thema-afdeling migratie kreeg Jetten vragen op zich afgevuurd van ongeruste leden. “Waar komt dit ineens vandaan?” en “Wie heeft dit besproken?” klonk het uit de chat. Een aantal leden sprak zelfs van “een ommezwaai die uit de lucht valt”. Dit onthult journalist Chris Aalberts, die de online partijbijeenkomst ook bijwoonde, in een nieuw artikel.

Van idealisme naar realisme?
Jetten was helder in het AD-interview: “We moeten mensensmokkelaars hun verdienmodel ontnemen. En vluchtelingen hoeven dan geen gevaarlijke reis meer te maken.” Ook wil hij dat ‘aso’s die eindeloze overlast veroorzaken en hier niets te zoeken hebben’ in een gesloten opvang worden gezet. Wie de liberale waarden niet respecteert, “mag ook rechten verliezen”.

Die uitspraken vielen bij veel D66’ers niet goed. Tijdens de online bijeenkomst, die vanwege de grote belangstelling niet fysiek maar digitaal werd gehouden, gingen zo’n 74 leden in gesprek met Jetten en Kamerlid Anne-Marijke Podt. De sessie werd geleid door voormalig senator Petra Stienen.

Hoewel de opkomst relatief laag was voor een partij van duizenden leden, waren de reacties fel. Veel aanwezigen vroegen zich af of het interview met de achterban was afgestemd. Sommigen waren vooral geschrokken van de toon: Jetten had het over ‘aso’s’, en dat vinden veel D66’ers niet passen bij hun partij.

Jetten probeerde de gemoederen te sussen. “Het gaat natuurlijk niet over mensen die hier geworteld zijn, maar over een kleine, dominante groep die het systeem misbruikt,” zei hij. Het ging hem vooral om veiligelanders die bijvoorbeeld homo’s lastigvallen in asielzoekerscentra of herhaaldelijk winkeldiefstal plegen. “Gemeenten weten vaak precies wie het zijn.” 

Woorden tellen
De discussie tijdens de bijeenkomst ging al snel niet meer over de plannen zelf, maar over de woordkeuze. D66’ers zijn gewend aan termen als ‘ongedocumenteerden’ in plaats van ‘illegalen’ en willen het niet hebben over ‘stromen’ vluchtelingen – “want mensen zijn geen vissen”.

Toch is er ook inhoudelijke steun. Jetten benadrukte dat het huidige systeem oneerlijk is. Alleen wie geld en uithoudingsvermogen heeft, bereikt Europa. Veel anderen – vaak kwetsbaarder – blijven achter. “Er vallen te veel doden, en de hulp is slecht georganiseerd,” zei hij. Volgens Jetten is het tijd voor praktische oplossingen, en niet voor politieke stilstand.

Podt legde uit dat snelle procedures nodig zijn voor mensen uit veilige landen. “Als blijkt dat iemand geen recht heeft op asiel, moet diegene terug. Maar dat lukt lang niet altijd, omdat herkomstlanden niet meewerken.” D66 wil daarom kijken naar wat die landen nodig hebben, zoals tijdelijke arbeidsmigratie.

Weinig trek in migratiedebat
Toch lijkt Jetten zelf ook weinig zin te hebben om migratie het centrale campagnethema te maken. Hij zei dat het debat over onderwijs, woningmarkt en rechtsstaat zou moeten gaan. Het nieuwe EU-migratiepact moet eerst worden uitgevoerd, en veranderingen in asielbeleid zullen pas over tien jaar echt effect hebben.

De sessie leverde vooral vragen op. Willen D66’ers überhaupt deze koerswijziging? Is dit een strategisch spel van Jetten om kiezers bij PVV of VVD weg te trekken? Of spreekt hij een realiteit uit waar veel D66’ers liever niet aan denken?

De verdeeldheid werd pijnlijk zichtbaar in de chat: “Diepe verontwaardiging”, “de toon is echt veranderd” en zorgen over “het nieuwe frame”. Toch blijft het stil aan de top. Jetten lijkt vastberaden, maar de basis brokkelt – zachtjes – af. En dus blijft de vraag hangen: is dit een nieuwe koers, of slechts een proefballonnetje dat langzaam leegloopt?