De oproep komt op een moment dat de machtspositie van de Nederlandse mediabedrijven zelf steeds vaker onderwerp van debat is. DPG Media, Mediahuis en de publieke omroep bepalen gezamenlijk het grootste deel van het Nederlandse medialandschap. Marktanalyses laten zien dat ongeveer negentig procent van de krantenmarkt in handen is van DPG en Mediahuis. Bij de overname van RTL door DPG legde toezichthouder ACM aanvullende voorwaarden op om pluriformiteit te beschermen. Onderzoekers constateren al jaren dat titels binnen dezelfde uitgeverijen regelmatig dezelfde of bijna dezelfde artikelen publiceren, wat de diversiteit van het nieuwsaanbod zichtbaar verkleint.

Maar in hun brief wijzen de mediabedrijven juist naar sociale media. Volgens de gevestigde kranten wordt de informatievoorziening steeds vaker bepaald door algoritmes. “Onze samenleving verliest haar greep op een op waarheidsvinding gerichte en pluriforme informatievoorziening door de dominante rol van mondiale techbedrijven”, schrijven de ondertekenaars. SDM-directeur Nienke Venema stelt dat de situatie urgent is. “Straks is er geen medialandschap meer over.” Volgens haar raken nieuwswebsites verkeer kwijt doordat zoekmachines steeds vaker automatisch gegenereerde AI-overzichten tonen.

De brief stelt dat het gebruik van AI-toepassingen snel groeit. “Één op de negen kinderen gebruikt uitsluitend generatieve AI voor hun informatievoorziening.” Volgens de mediabedrijven levert dit risico’s op omdat antwoorden van AI “regelmatig niet betrouwbaar, vaak eenzijdig, en moeilijk te controleren” zouden zijn. Zij stellen dat de algoritmes een “black box” vormen en dat bedrijven achter deze systemen niet aanspreekbaar zijn op de inhoud.

De organisaties vragen de formerende partijen om de veiligheid van de informatievoorziening op te nemen in het regeerakkoord. Zij pleiten voor één bewindspersoon die zowel media als technologie onder zijn hoede heeft, omdat productie en verspreiding van nieuws steeds meer verweven raken met technologische ontwikkelingen. De sector vraagt verder om snelle invoering van Europese regels, zoals de AI Act, en om strengere controle op transparantie van techbedrijven.

De brief wordt met gemengde reacties ontvangen op sociale media. Zo schrijft FVD-fractievoorzitter in Almere, Brent Hadderingh: 'Verouderde, gevestigde media die bang is voor de invloed van nieuwe media? Wauw, dit heb ik inderdaad nog nooit eerder gezien.' Een andere X-gebruiker schrijft: 'Het is eerder zorgelijk dat DPG en het Mediahuis al zo'n 80 procent (en waarschijnlijk meer) van het traditionele medialandschap beheert, in plaats van dat er wat groepjes mensen zijn die een YouTube-kanaal hebben en steeds meer aandacht krijgen.'