In Arnhem sprak burgemeester Ahmed Marcouch. Voorafgaand aan de kranslegging bij het monument ‘Mens tegen Macht’ riep hij op tot waakzaamheid. Hij trok daarbij parallellen tussen het verleden en de huidige tijd. Volgens Marcouch is herdenken meer dan een jaarlijks ritueel. “We moeten ons realiseren dat de lessen uit het verleden steeds luidruchtiger echoën in het nu.” Hij waarschuwde dat de democratie onder druk staat en sprak over een wereldorde die verandert. Ook wees hij op de terugkeer van tegenstellingen in de samenleving.

In Voorst sprak burgemeester Paula Jorritsma-Verkade over het ontstaan van de democratische rechtsstaat na de Tweede Wereldoorlog. Tegelijkertijd ziet zij dat oude patronen terugkeren. “Maar de echo’s van onverdraagzaamheid klinken nog altijd.”

Zij noemde verschillende groepen die volgens haar opnieuw doelwit worden. “We zien mensen tot zondebok gemaakt worden. Opnieuw de Joden. De moslims. Vluchtelingen en migranten.” Ook in Heumen klonk een vergelijkbare waarschuwing. Burgemeester Joerie Minses stelde dat het publieke debat verhardt. Hij sprak over een samenleving waarin steeds meer ruimte is voor conflict en scherpe tegenstellingen.

Volgens Minses wordt de toon in het maatschappelijke debat steeds harder. Hij beschreef een beeld van “harde schreeuwers”, “ruziezoekers en ruziemakers” en “mensen die de boel vernielen en afbreken”. Die ontwikkeling ziet hij niet alleen in Nederland, maar ook internationaal.

Hij wees erop dat leiders wereldwijd vaker kiezen voor confrontatie. Dat vergroot volgens hem de spanning tussen landen en binnen samenlevingen. Daarmee sluit zijn boodschap aan bij bredere zorgen over stabiliteit en veiligheid.

In Nijmegen lag de nadruk op het belang van herdenken zelf. Burgemeester Hubert Bruls stond stil bij de impact van de Tweede Wereldoorlog op de stad. Hij verwees naar het bombardement van 1944 en de vele slachtoffers. Volgens Bruls is kennis van de geschiedenis alleen niet genoeg. “Wat mij betreft is de geschiedenis begrijpen nog te rationeel.” Hij benadrukte dat echte herdenking vraagt om betrokkenheid en inlevingsvermogen. “Herdenken gaat verder dan dat.”

Bruls wees ook op de internationale orde die na de Tweede Wereldoorlog werd opgebouwd. Organisaties zoals de NAVO en de Verenigde Naties moesten zorgen voor vrede en veiligheid. Toch vraagt hij zich af of die lessen voldoende zijn geleerd.

Hij sprak over mogelijke herhaling van historische signalen. “Of we sommige rode waarschuwingsvlaggen uit de geschiedenis niet vandaag de dag opnieuw zien wapperen.” Daarmee onderstreepte hij dat waakzaamheid volgens hem noodzakelijk blijft.