Voor Europese boeren is dat gevoelig nieuws. De EU-markt staat al onder druk door goedkope Oekraïense landbouwproducten. Sinds de oorlog kreeg Oekraïne ruimere toegang tot de Europese markt. Dat moest de Oekraïense economie overeind houden. Maar boeren in meerdere EU-landen klagen al langer dat zij daardoor moeten concurreren met producten uit een land waar kosten en regels anders liggen.

Nu komt daar een nieuwe ambitie bij. Oekraïne wil de waarde van zijn zuivelexport richting 2035 bijna verdubbelen.

Export naar 800 miljoen dollar
Het Oekraïense ministerie van Economie, Milieu en Landbouw heeft een conceptstrategie voor de zuivelsector gepresenteerd. Daarin staat dat de exportwaarde moet stijgen van naar verwachting 401 miljoen dollar in 2025 naar 800 miljoen dollar in 2035.

Dat is geen kleine bijstelling. Oekraïne wil zijn zuivelsector grondig moderniseren. De nadruk verschuift van gewone zuivel naar producten met meer toegevoegde waarde. Die moeten op termijn 40 procent van de Oekraïense zuivelexport vormen.

Vooral dat maakt de plannen belangrijk voor Europa. Oekraïne wil niet alleen meer uitvoeren, maar ook concurreren in segmenten waar Europese melkveehouders, verwerkers en coöperaties actief zijn.

Veertig nieuwe fabrieken
De strategie gaat verder dan exportcijfers. Oekraïne wil fors investeren in verwerking en primaire productie. Voor 2030 noemt het plan een investeringsdoel van minimaal 1 miljard euro in de zuivelverwerking.

Daarmee moeten ongeveer veertig moderne zuivelfabrieken worden gebouwd of vernieuwd. Ook wil het land meer dan honderd industriële melkveebedrijven realiseren. Oekraïne probeert zo een sector op te bouwen die groter, moderner en beter exporteerbaar is.

De Oekraïense zuivelsector kampt nu nog met problemen. De oorlog heeft bedrijven geraakt. De binnenlandse markt is gekrompen. Toegang tot buitenlandse markten blijft beperkt. Ook is een deel van de technologie verouderd.

Toch groeit de export al. Vorig jaar steeg de Oekraïense zuivelexport met 12 procent in volume en 35 procent in waarde. Dat laat zien dat het land ondanks de oorlog een grotere plek op de internationale zuivelmarkt probeert te veroveren.

EU-normen als toegangspoort
Voor Europese boeren is vooral belangrijk dat Oekraïne zijn wetgeving verder wil afstemmen op EU-normen. Dit heeft een eenvoudige reden. Hoe meer Oekraïense producten voldoen aan Europese regels, hoe makkelijker ze de EU-markt op kunnen.

Daarmee verandert Oekraïne van tijdelijke oorlogspartner in een structurele concurrent. Dat is precies waar veel Europese boeren zich zorgen over maken. Zij vrezen dat goedkope import de prijzen drukt, terwijl zij zelf moeten voldoen aan strengere eisen rond milieu, dierenwelzijn, mest, arbeid en voedselveiligheid.

De spanning is niet nieuw. Eerder leidden Oekraïense landbouwimporten al tot protesten in onder meer Polen, Frankrijk, Duitsland en Oost-Europa. Boeren klaagden dat hun eigen producten moeilijker te verkopen waren, omdat Oekraïense granen, suiker, eieren en andere producten goedkoper binnenkwamen.

De Europese Commissie probeerde die druk deels te temperen met noodremmen en plafonds voor bepaalde producten. Maar de onderliggende vraag blijft: hoeveel Oekraïense landbouw kan de Europese markt aan zonder boeren in de EU verder klem te zetten?

Van bulk naar concurrentie in de keten
Bij zuivel ligt die vraag extra gevoelig. Melkveehouders zitten al jaren in een markt met dunne marges. Kleine prijsdalingen kunnen grote gevolgen hebben. Als Oekraïne straks niet alleen meer zuivel uitvoert, maar ook hoogwaardige ingrediënten en babyvoeding, raakt dat niet alleen boeren aan het begin van de keten. Het raakt ook fabrieken, verwerkers en exporteurs.

Oekraïne kiest daarmee voor een strategische stap. Het land wil niet alleen grondstoffen leveren, maar geld verdienen aan verwerking. Dat is logisch vanuit Oekraïens perspectief. Het land zoekt economische groei, modernisering en toegang tot betere markten.

Maar voor Europese boeren voelt het als een nieuwe ronde in dezelfde strijd. Zij krijgen er een grote landbouwmacht bij die steeds dichter tegen de EU-markt aan schuurt.