Minister Yeşilgöz (Defensie) houdt de deur nog dicht door een schikking met klokkenluider en voormalig F16-piloot Victor van Wulfen te weigeren. Maar de uitweg die zij zoekt bestaat niet: in oktober komt de zaak naar verwachting op een openbare zitting, er liggen onbeantwoorde Kamervragen, en tussen 10 september en 8 oktober staan drie grote Defensiedebatten gepland. Linksom via de politiek of rechtsom via de rechter — de beerput gaat open.

Waarom dit het kabinet kan opbreken
De kern is dit: Boekholt speelde als basiscommandant een hoofdrol in de behandeling van een klokkenluider die door de hoogste integriteitsonderzoeksraad van het land al in het gelijk was gesteld. Die behandeling was zo ernstig dat elke officiële erkenning haar positie als minister onhoudbaar maakt. Het kabinet kende het dossier en benoemde haar toch. En hoe langer zij zit, hoe meer lijken er uit de kast dreigen te komen.

Dat het kabinet het wist, is geen gissing. Van Wulfen was zelf D66-lid, kreeg in 2016 partijleider Alexander Pechtold thuis op bezoek en stelde zich op diens verzoek kandidaat voor de Tweede Kamer. Vorig jaar stelde hij op verzoek van een fractiemedewerker documenten op waarin hij de kernelementen van de zaak uiteenzette, voorafgaand aan een Teams-videogesprek met toenmalig Defensiewoordvoerder Hanneke van der Werf. Tijdens dit gesprek vertelde Van Wulfen haar de belangrijkste dossierfeiten.

Daarna bleef het stil — en werd Boekholt minister. En de kennis reikt verder dan D66: in de onderzoekscommissie die de zaak in 2015 tot in detail onderzocht, zat Mirjam Sterk — tegenwoordig CDA-minister van Langdurige Zorg en daarmee directe collega van Boekholt aan de kabinetstafel. Het OIO-rapport waarop dat onderzoek uitmondde, staat gewoon op de website van de Tweede Kamer.

Yeşilgöz kan daardoor geen kant op. Erkennen wat er is gebeurd, laat haar medeminister vallen en de coalitie wankelen; ontkennen laat het via de rechter en de Kamer alsnog naar buiten komen. Haar formele argument — de zaak is "onder de rechter" — rammelt bovendien aan alle kanten. Toen zij het eind vorige maand tijdens een Kamerdebat uitsprak, was de zaak formeel nog niet eens onder de rechter: de Staat moest nog op de dagvaarding reageren en had met één telefoontje een rechtszaak kunnen voorkomen. En de dagvaarding vervalt juist zodra er alsnog wordt geschikt. Een motie van Kamerlid Tamara ten Hove (DNA), zelf veteraan, om het kabinet daartoe te bewegen werd eind juni verworpen. Volgens betrokkenen heerst op het ministerie inmiddels grote nervositeit.

De zaak-Van Wulfen in de kern
Waar draait de klokkenluiderszaak precies om? Victor van Wulfen was F16-vlieger met gevechtservaring en werd in 2006 gevraagd de overstap te maken naar de Hercules-transportvloot op vliegbasis Eindhoven, mede om daar verbeteringen in gang te zetten. Vanaf 2007 kaartte hij aan dat de vliegveiligheid structureel niet op orde was: voorschriften ontbraken of werden genegeerd. Hij wilde, in zijn eigen woorden, een tweede Herculesramp voorkomen.

In 2009 werd er een klokkenluiderszaak van gemaakt: in plaats van dat zijn meldingen werden opgepakt, werd Van Wulfen zelf het doelwit. Tijdens zijn vakantie werd in zijn medisch dossier een psychische stoornis opgenomen zonder dat er ooit een consult had plaatsgevonden. Vervolgens deelde zijn commandant het voltallige squadron mee dat Van Wulfen vrijwillig aan een psychiatrisch traject zou deelnemen. Deze mededeling werd later door de onderzoeksraad simpelweg onjuist verklaard. In 2015 stelde de Onderzoeksraad Integriteit Overheid hem op vrijwel alle fronten in het gelijk; minister Hennis schreef de Kamer dat Defensie "op meerdere niveaus tekort is geschoten". De rehabilitatie, op papier.

Maar de rehabilitatie gebeurde niet in de praktijk, en daar komt Boekholt in beeld. In februari 2017 — direct na een uitzending van EenVandaag over de zaak — legde zij Van Wulfen als commandant een "inroosterverbod" op, waarmee hem de facto zijn beroep werd ontnomen. Haar motivering: hij had een "druk hoofd". Terwijl zijn bezwaar nog moest worden getoetst, schreef zij aan de behandelaar ervan een e-mail die per toeval in zijn bezit kwam: "Blijf me vooral bestoken met zaken die je nog kunt gebruiken of zoekt. Ik heb inmiddels 1700 mails over hem." Het is een opmerkelijke zaak: de beklaagde, Boekholt, die bewijs aanlevert bij haar eigen beoordelaar — met de landsadvocaat, de top van de luchtmacht en een medewerker van de plaatsvervangend secretaris-generaal (die kort daarna pijlsnel werd bevorderd tot generaal) in de cc.

Het bestaan van dat dossier heeft Defensie nooit ontkend; verstrekken doet het ministerie evenmin, ondanks jarenlange AVG-verzoeken. Toen Boekholt in 2018 vertrok, droeg zij het commando — en alle openstaande dossiers over haar eigen handelen — over aan haar echtgenoot. "Het lijkt zo wel een familiebedrijf", oordeelde de Onafhankelijke Defensiebond destijds. Het jaar daarop stelde Pieter Omtzigt Kamervragen over de zaak.

Hoe diep de beerput is
Wie denkt dat het daarbij blijft, onderschat dit dossier. Vier Defensieartsen zijn tuchtrechtelijk veroordeeld, waarvan twee wegens vervalsing van Van Wulfens medisch dossier. Beiden worden inmiddels op staatskosten bijgestaan door de landsadvocaat, terwijl Defensie eerder verklaarde in die kwestie "geen partij" te zijn. Defensie heeft schriftelijk bevestigd dat de loggingsgegevens van medische dossiers over april tot en met november 2010 — precies de kritieke periode — zijn verdwenen en zegt dit als datalek te hebben gemeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Daarmee valt voor niemand meer te reconstrueren wat er destijds in dossiers is toegevoegd, gewijzigd of verwijderd. De zaak van Van Wulfen werd in 2016 besproken in een NPO-documentaire.

De Bestuursstaf probeerde Van Wulfen in 2017 een zwijgcontract te laten tekenen, compleet met strafrechtartikelen, terwijl de staatssecretaris in de Kamer verklaarde dat Defensie zoiets "nooit" doet. Van zijn 35 aangiften — voornamelijk van misdrijven — seponeerde het OM alles; toen Van Wulfen bij het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden vervolging probeerde af te dwingen, bleken veertien processen-verbaal en ruim tweeduizend pagina's bewijsmateriaal uit het dossier verdwenen, waarna er zaken verjaarden. Zelfs de Onderzoeksraad voor Veiligheid paste hangende het onderzoek de eigen opdracht aan en reduceerde — in strijd met het eigen protocol — veertig pagina's commentaar van Van Wulfen tot twee aangehechte A4'tjes.

Dan is er nog een tweede klokkenluiderszaak die Boekholt nu achtervolgt. Dat gebeurde in de zomer van 2016 op dezelfde vliegbasis en grotendeels met dezelfde hoofdrolspelers: grootschalige declaratiefraude en joyriding met Defensievliegtuigen. Het Huis voor Klokkenluiders stelde in december 2020 vast dat die fraude wel degelijk had plaatsgevonden — haaks op de documenten die Boekholt zelf destijds liet opstellen en zo aan de Kamer werden gestuurd. Haar werk, haar toedekken.

Bovendien: in díe zaak verklaarde Boekholt voor de rechtbank Gelderland onder ede geen aangifte te hebben gedaan. "Ik had geen vermoeden van een strafbaar feit," sprak de latere D66-minister. Een e-mail van haarzelf van 5 juli 2016, in bezit van deze redactie, begint met de mededeling dat zij die dag "conform afspraak" aangifte had gedaan bij de Koninklijke Marechaussee. Hoe die twee zich verhouden, is een van de vragen die het kabinet nu schriftelijk zijn voorgelegd.

Voor de volledigheid: de Onderzoeksraad stelde ook vast dat Van Wulfen niet altijd de formele meldwegen bewandelde — maar oordeelde dat hem dat, in een meldcultuur waarin zijn eigen leidinggevende hem wees op de carrièregevolgen van een formele melding, niet zonder meer kon worden verweten.

Linksom of rechtsom
De vraag is niet óf dit dossier het kabinet bereikt, maar in welke vorm: als politieke afrekening in de debatten die tussen 10 september en 8 oktober volgen, of als vonnis in de openbare zitting die voor oktober op de rol staat in Den Haag. Van Wulfen zelf, na zeventien jaar strijd en een vrijspraak in hoger beroep, weigert hoe dan ook te wijken. Ongeacht de uitkomst schrijft hij er een boek over. "De beerput moet open."