Eerdmans was tegelijkertijd kritisch over de manier waarop de onderhandelingen over de begroting de afgelopen weken zijn verlopen. Volgens hem voerde JA21 aanvankelijk ‘goede gesprekken’ met het kabinet, totdat de coalitie intern opnieuw moest overleggen en er een crisis ontstond. De JA21-leider betwijfelt daarom of er nog één groot akkoord met de oppositie over de volledige begroting kan worden gesloten. ‘Een totaaldeal lijkt passé te zijn’, concludeerde hij.

Dwang uit spreidingswet
Voor JA21 ligt een belangrijke grens bij de spreidingswet. Eerdmans maakte duidelijk dat zijn partij de begroting van minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink niet wil steunen wanneer gemeenten daadwerkelijk worden gedwongen opvangplaatsen te leveren. Van den Brink is namens het CDA minister van Asiel en Migratie in het kabinet-Jetten.

CDA-leider Henri Bontenbal confronteerde Eerdmans met de mogelijke gevolgen van het afschaffen van de wet. Volgens Bontenbal zouden asielzoekerscentra dan voller raken en zou opnieuw dure noodopvang nodig zijn. ‘Op het moment dat u de spreidingswet intrekt, worden asielzoekerscentra voller en moeten we weer cruiseschepen huren voor opvang. Dat kost miljarden extra’, hield hij Eerdmans voor.

Eerdmans wees die redenering van de hand en legde de nadruk op het beperken van de instroom. ‘Ik zou zo graag willen dat u zegt 'we willen de grenzen dichtgooien'. Ga nou niet JA21 opdragen wat wij wel of niet moeten vinden. We moeten gewoon zorgen dat de opvang buiten Europa wordt geregeld.’ Het kabinet werkt zelf eveneens aan mogelijkheden voor behandeling van asielaanvragen buiten Europa, maar beschrijft dat als een langdurig traject waarvoor internationale samenwerking nodig is.

Bontenbal noemt spreidingswet ‘rotding’
Bontenbal benadrukte vervolgens dat minister Van den Brink volgens hem al doet wat juridisch mogelijk is. Tegelijk liet de CDA-leider blijken zelf ook geen voorstander te zijn van de spreidingswet. ‘Ik vind het ook een rotding, maar er zijn consequenties als je het afschaft. Daar moet u ook eerlijk over zijn’, zei hij tegen Eerdmans.

De spreidingswet blijft voor JA21 desondanks een harde eis. Mona Keijzer vroeg Eerdmans tijdens het debat welke maatregelen het kabinet zou moeten nemen om zijn steun voor de begroting te krijgen. Eerdmans antwoordde eerst in brede zin: ‘We willen de lasten omlaag, meer veiligheid en meer maatregelen tegen migratie.’ Keijzer vond dat te algemeen en vroeg hem vervolgens rechtstreeks of de spreidingswet afgeschaft moet worden. Eerdmans antwoordde: ‘Ja.’

Geen totaalakkoord meer
Ook over de bredere begrotingsonderhandelingen temperde Eerdmans de verwachtingen. JA21 beschikt over negen zetels en kan daarmee voor het minderheidskabinet belangrijk zijn bij het zoeken naar steun aan de rechterkant. Toch betekent dat volgens Eerdmans niet dat zijn partij automatisch een compleet begrotingspakket zal steunen.

Na vragen van Jesse Klaver zei Eerdmans dat een groot akkoord over alle begrotingen waarschijnlijk niet meer haalbaar is. JA21 wil daarom per begroting bekijken of er voldoende kan worden binnengehaald. ‘Je kunt afspraken maken waarbij we wel voor de ene begroting stemmen en niet voor de ander. Maar de tijd wordt steeds korter’, zei hij.

Dat betekent ook dat het kabinet niet bij ieder ministerie op steun van JA21 hoeft te rekenen. Vooral bij klimaat liggen de standpunten volgens Eerdmans ver uit elkaar. ‘De ideeën van JA21 zijn faliekant tegen die van de coalitie’, zei hij over die begroting.