Van Houwelingen vroeg minister Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) inhoudelijk te reageren op analyses van vier bekende critici van het westerse Oekraïnebeleid. Het gaat onder anderen om John Mearsheimer, hoogleraar internationale betrekkingen aan de University of Chicago, en Jeffrey Sachs, hoogleraar aan Columbia University en voormalig adviseur van drie VN-secretarissen-generaal. Ook noemde hij Glenn Diesen, hoogleraar politieke wetenschappen aan de University of South-Eastern Norway, en Douglas Macgregor, voormalig kolonel van het Amerikaanse leger en oud-adviseur van de Amerikaanse minister van Defensie. 

De vier leggen in hun analyses veel meer verantwoordelijkheid bij het Westen dan het Nederlandse kabinet doet. Mearsheimer betoogt al sinds 2014 dat vooral de uitbreiding van de NAVO en het streven om Oekraïne bij het Westen te betrekken de crisis hebben aangewakkerd. Sachs noemt de oorlog een Amerikaans-Russische proxyoorlog over onder meer NAVO-uitbreiding. Ook Diesen en Macgregor beschouwen het conflict in belangrijke mate als een confrontatie tussen Rusland en het Westen die op Oekraïens grondgebied wordt uitgevochten. 

Geen inhoudelijke beantwoording
Van Houwelingen vroeg het kabinet juist om die argumenten inhoudelijk te beoordelen. Maar de beantwoording van minister Berendsen is opvallend kort. Op de vraag of het kabinet bekend is met de kritiek van de genoemde deskundigen antwoordt Berendsen alleen: „Ja.”

Vervolgens vraagt Van Houwelingen wat het kabinet inhoudelijk van die kritiek vindt. De minister gaat niet afzonderlijk in op de argumenten van Mearsheimer, Sachs en de andere genoemde auteurs. Hij herhaalt de Nederlandse regeringslijn: Rusland voert een illegale agressieoorlog, Oekraïne heeft het recht zich te verdedigen en andere landen mogen Kyiv daarbij ondersteunen. Nederland blijft daarom inzetten op steun aan Oekraïne, druk op Rusland en diplomatieke inspanningen voor een duurzame vrede.

In zijn derde vraag vraagt Van Houwelingen vervolgens expliciet om zijn eerdere vraag alsnog inhoudelijk te beantwoorden, zonder de kritiek af te doen als „complotdenken”, „Kremlinpropaganda” of „desinformatie”. Het antwoord van de minister bestaat uit één zin: „Zie antwoord op vraag 2.”

Beslisnota legt afweging bloot
Waarom het ministerie die aanpak koos, wordt duidelijker in de beslisnota die samen met de antwoorden openbaar is gemaakt. Zulke nota's worden sinds juli 2021 bij veel Kamerstukken gepubliceerd, zodat zichtbaar wordt welke informatie en adviezen achter een besluit van een bewindspersoon liggen.

Ambtenaren schrijven daarin dat de Kamervragen en de aangehaalde publicaties volgens hen aansluiten bij bekende pro-Russische narratieven die op desinformatie zijn gebaseerd. Daarom werd gekozen voor een korte beantwoording waarin vooral het bestaande regeringsbeleid opnieuw wordt uitgelegd. De nota vermeldt bovendien dat er op dat moment geen aanleiding werd gezien om de kwalificatie van de claims als desinformatie te veranderen.

Van Houwelingen reageerde vrijdag fel. 'Deze regering kwalificeert elke vorm van kritiek - ook zeer goed onderbouwde kritiek van onafhankelijke vooraanstaande experts - bij voorbaat (bij voorbaat!) als “desinformatie afkomstig uit het Kremlin” (het staat letterlijk zo in de beslisnota hieronder, lees het zelf!) en weigert (weigert!) vervolgens om deze kritiek inhoudelijk te weerleggen en Kamervragen hierover te beantwoorden want zo wordt, aldus de regering “bewust vermeden om in dergelijke frames mee te gaan”. Werkelijk niet te bevatten, wat een krankzinnige stupiditeit. Zo rommel je je bevolking dus een oorlog met Rusland in.'

Ook journalist Wierd Duk reageert verbaasd. 'Deze aperte weigering van het kabinet om in te gaan op legitieme analyses uit de realistische school binnen de leer van de internationale betrekkingen getuigt van grote intellectuele armoede.'

Ongelofelijk.

We hebben het kabinet gevraagd inhoudelijk (!) te reageren op allerlei experts zoals Glenn Diesen, Jeffrey Sachs en John Mearsheimer die de oorlog in Oekraïne karakteriseren als een proxyoorlog tussen de NAVO/EU enerzijds en Rusland anderzijds in en vooral ten… pic.twitter.com/fGgBNusjri

— Pepijn van Houwelingen (@PvanHouwelingen) September 25, 2026

Amerikaanse minister en academici
Opvallend is dat Buitenlandse Zaken in de beslisnota ook de typering ‘proxyoorlog van het Westen tegen Rusland’ onder Kremlin-desinformatie schaart. Dat is opvallend, omdat ook Amerikaanse functionarissen die Rusland verantwoordelijk houden voor de invasie die term hebben gebruikt. Zo omschreef de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio de oorlog in maart 2025 tegenover Fox News als een proxyoorlog tussen nucleaire grootmachten: de Verenigde Staten, die Oekraïne helpen, en Rusland.

Twee van de door Van Houwelingen aangehaalde personen zijn prominente Amerikaanse wetenschappers. John Mearsheimer is hoogleraar politieke wetenschappen aan de University of Chicago en gespecialiseerd in internationale betrekkingen en veiligheid. Hij betoogt al sinds vóór de Russische invasie van 2022 dat NAVO-uitbreiding een belangrijke rol speelt in het conflict tussen Rusland en Oekraïne. 

Jeffrey Sachs heeft aan Columbia University de hoogste academische rang van University Professor. Hij was daarnaast jarenlang adviseur van secretarissen-generaal van de Verenigde Naties. Ook Sachs legt bij de oorlog veel nadruk op NAVO-uitbreiding en diplomatie tussen Rusland en het Westen. 

Discussie over desinformatie 
Ook het eigen Nederlandse beleid rond desinformatie geeft de kwestie een extra laag. In de rijksbrede strategie uit 2022 staat als uitgangspunt dat het vaststellen en factchecken van desinformatie „in eerste instantie geen overheidstaken” zijn. De overheid kan volgens diezelfde strategie wél ingrijpen en onjuiste informatie weerspreken wanneer bijvoorbeeld de nationale veiligheid, volksgezondheid of maatschappelijke stabiliteit in gevaar is. 

De beslisnota laat zien dat Buitenlandse Zaken in dit geval zelf wel een kwalificatie gebruikt. De publicaties en vragen worden gekoppeld aan desinformatie uit het Kremlin. Uit de één pagina tellende nota blijkt niet op welk afzonderlijk onderzoek, welke factcheck of welke specifieke bron die kwalificatie is gebaseerd. 

De discussie over welke stemmen in Nederland aan bod komen, speelt al langer. Van Houwelingen diende in juli 2024 een officieel verzoek in voor een rondetafelgesprek over Oekraïne. Hij wilde daarbij naast experts van Clingendael ook mensen uitnodigen die kritisch zijn op de NAVO, waarbij hij Sachs en Macgregor expliciet als voorbeelden noemde. Zij haalden uiteindelijk de deelnemerslijsten niet.