Dat blijkt uit stukken rond een wetsvoorstel van VVD-minister van Justitie en Veiligheid David van Weel. Hij wil de bestaande bevoegdheid om het Nederlanderschap van terrorisme-uitreizigers in te trekken permanent maken. Zonder nieuwe wet vervalt die mogelijkheid op 1 maart 2027.

De SGP vroeg het kabinet waarom Hamas en Hezbollah niet op de lijst staan. Volgens het ministerie ontbreekt daarvoor op dit moment voldoende concrete informatie over Nederlandse uitreizigers die zich bij deze organisaties hebben aangesloten of dat van plan zijn. „Er is op dit moment geen concrete informatie voorhanden”, staat in de beslisnota van vorige week. 

Lijst al minstens zeven jaar hetzelfde
De lijst is specifiek gekoppeld aan het intrekken van het Nederlanderschap. Het gaat dus niet om de algemene vraag of Hamas of Hezbollah als terroristische organisaties worden beschouwd. Hamas staat bijvoorbeeld op de Europese terreurlijst. Bij Hezbollah staat op EU-niveau de militaire tak op de lijst.

Voor deze Nederlandse bevoegdheid geldt echter een aparte selectie. De minister van Justitie en Veiligheid stelt die lijst vast, samen met de Rijksministerraad. Een afzonderlijke stemming in de Tweede Kamer is daarvoor niet nodig. 

Uit oude Kamerstukken blijkt dat de lijst in 2019 al bestond uit dezelfde drie namen: al-Qaida, ISIS en HTS, inclusief gelieerde organisaties. Voor zover uit de beschikbare stukken blijkt, is de lijst sindsdien niet uitgebreid.

Volgens de toelichting kijkt het kabinet onder meer naar de ideologie en het geweld van een organisatie, haar antiwesterse agenda en de vraag of Nederlanders zich bij de groep aansluiten of dat naar verwachting zullen doen.

Juist dat laatste punt gebruikt het ministerie nu om Hamas en Hezbollah buiten de regeling te houden.

Van Weel waarschuwde juist voor Hamas-steun
De uitleg komt kort nadat Van Weel in de Tweede Kamer juist zijn zorgen uitsprak over openlijke steun voor Hamas in Nederland.

Vorige week sprak hij tijdens het vragenuur over een „escalatie” rond demonstraties. „Verheerlijking van Hamas of IS gaat een grens over”, zei hij volgens berichtgeving over het debat. Over mensen die Hamas verheerlijken gebruikte hij nog hardere woorden: „Dan ben je ofwel naïef, kwaadwillend of gestoord.”

Dat gaat juridisch wel om een andere kwestie. De lijst voor het intrekken van het Nederlanderschap is bedoeld voor Nederlanders met een tweede nationaliteit die zich in het buitenland hebben aangesloten bij een aangewezen terroristische organisatie die deelneemt aan een gewapend conflict en een bedreiging vormt voor de nationale veiligheid.

Iemand die in Nederland Hamas verheerlijkt, valt dus niet alleen daardoor onder deze bevoegdheid. Ook het enkel toevoegen van Hamas aan de lijst zou daar niets aan veranderen. 

Toch vroeg de SGP expliciet waarom beide organisaties ontbreken. BBB wilde daarnaast van het kabinet een actueel overzicht van de aangewezen terreurgroepen en de data waarop zij op de lijst zijn gezet. 

Nederlander verdacht van jarenlang Hamas-lidmaatschap
Er zijn wel Nederlandse zaken geweest waarin Hamas-lidmaatschap een rol speelde. In december 2023 werd in Rotterdam een in Libanon geboren man met een Nederlands paspoort aangehouden op verzoek van Duitsland.

Volgens het Duitse Openbaar Ministerie was hij „al jaren lid van Hamas” en betrokken bij voorbereidingen voor mogelijke aanslagen op Joodse doelen. De man heeft de beschuldigingen ontkend. 

Die zaak valt niet automatisch onder de regeling die Van Weel nu permanent wil maken. De betreffende bevoegdheid is juist toegespitst op aansluiting bij een aangewezen organisatie buiten het Koninkrijk.

Sinds de invoering in 2017 is de bevoegdheid 25 keer gebruikt. Volgens de memorie van toelichting zijn vijftien intrekkingen definitief geworden, vier besluiten vernietigd en liep ten tijde van de stukken nog één procedure. Ongeveer 75 Nederlandse uitreizigers zouden zich nog in Syrië, Irak of Turkije bevinden. 

Minister kan lijst laten uitbreiden
Voor het toevoegen van Hamas of Hezbollah hoeft het wetsvoorstel zelf niet te worden veranderd. De lijst wordt door de minister vastgesteld „in overeenstemming met het gevoelen van de rijksministerraad”. Daarmee ligt de bevoegdheid om nieuwe organisaties aan te wijzen bij het kabinet. 

Het ministerie stelt echter dat niet iedere terroristische organisatie automatisch op deze lijst thuishoort. Doorslaggevend is ook of de regeling in de Nederlandse praktijk relevant kan zijn, bijvoorbeeld doordat Nederlanders zich bij de betreffende organisatie hebben aangesloten.

Voor Hamas en Hezbollah zegt het kabinet daar momenteel geen concrete informatie over te hebben.

Raad van State opnieuw kritisch
Tegelijk wil Van Weel de bestaande bevoegdheid permanent maken. Dat gebeurt ondanks een kritisch advies van de Raad van State.

De Raad vindt de onderbouwing voor het permanent maken van de maatregel onvoldoende. De afdeling adviseerde het wetsvoorstel niet in deze vorm in te dienen en wees als alternatief op nog een tijdelijke verlenging van vijf jaar. 

Van Weel legt dat advies naast zich neer. „Alles afwegende is daar niet voor gekozen”, schrijft hij over een nieuwe tijdelijke verlenging. Volgens het kabinet heeft de maatregel zijn meerwaarde voldoende bewezen. 

Een interne nota van het ministerie is daar opvallend helder over. Ambtenaren schrijven dat de Raad van State ook bij eerdere rondes kritisch was over nut en noodzaak, maar dat het nieuwste advies „het voorstel niet veranderd” heeft. 

Daarmee wil het kabinet één van zijn zwaarste middelen tegen terrorisme permanent maken, terwijl de lijst waarop die bevoegdheid rust voorlopig dezelfde blijft. Hamas en Hezbollah worden niet toegevoegd. De reden is volgens het ministerie niet dat zij buiten beeld zijn als terroristische organisaties, maar dat er op dit moment geen concrete informatie is over Nederlanders die zich in het buitenland bij deze groepen hebben aangesloten.