Wat vond u het meest opvallende aan Poetins toespraak van maandagavond?
“Opvallend? In zekere zin heeft hij zijn toespraak van 2007 uit München herhaald. Daarin beschouwde hij Oekraïne als de rode lijn binnen zijn invloedssfeer. Maar de toon was nu harder, hij gebruikte veel krachtige termen waardoor hij nu niet alleen de aandacht van politici maar van de gehele westerse wereld naar zich toe heeft getrokken.

We hebben ons iets te lang veilig gewaand. Oost-Europese partners hebben ons hier al sinds 1994 voor gewaarschuwd. In dat jaar brak de Eerste Tsjetsjeense Oorlog uit. Toen wilden Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije snel lid worden van de NAVO. Die landen hebben toentertijd al gewaarschuwd dat het Russisch imperialisme gestopt moest worden. Zij waarschuwden het Westen ervoor en wilden dat we ons op deze dreiging focusten. Echter is deze waarschuwing nooit geland.”

Het Westen is dus eigenlijk blind geweest voor de waarschuwingen vanuit Oost-Europa?
“Ja, er zijn zelfs geluiden geweest om bijna ons gehele leger af te schaffen. We doen wel alsof het Russische leger heel gevaarlijk is, maar als andere Europese landen hadden voldaan aan de NAVO-norm, en twee procent van het BNP hadden geïnvesteerd in Defensie, dan waren we een stuk slagvaardiger geweest om Oekraïne van wapens te voorzien en had Rusland niks gedurfd.”

Is de provocatie van Poetin een afleidingsmanoeuvre om de economische malaise in zijn land niet te hoeven aan te pakken?
“Nee, het is geen afleiding. Veel Russen zijn tegen Poetins plan, het is helemaal niet populair. De Krim was bijvoorbeeld echt uniek. Veel nationalistische Russen die ik spreek waren echt van mening dat de Krim Russisch was, maar achter een mogelijk bloedige oorlog in Oost-Oekraïne staan ze niet.

Poetins ideologie staat op het spel. In het verleden heeft Poetin twee dingen gezegd, maar op dit moment blijken ze allebei niet te kunnen. Poetin zei dat de democratie een westerse uitvinding is en daardoor on-Russisch. Daarnaast heeft hij ook gezegd dat Oekraïne onderdeel is van de Slavisch-Russische identiteitscultuur. Dat kan natuurlijk niet allebei waar zijn. Poetins hele idee over Rusland staat op instorten.”

Waarom laat Poetin het conflict juist nu escaleren en niet enkele maanden geleden toen Oekraïne nog minder bewapend was?
“Dat is natuurlijk heel raar waarom hij het uitgerekend nu doet. Donald Trump heeft tijdens zijn presidentschap de NAVO meerdere malen ter discussie gesteld, dus waarom niet het land binnenvallen toen hij president was? Afgelopen december was het Oekraïne nog slecht bewapend en zou het een verrassingseffect zijn geweest. Het lijkt er meer op dat het idee van Poetin als ‘meesterstrateeg’ een mythe geworden is. Maar dat hij eigenlijk heel irrationeel handelt.

We moeten wellicht ook niet vergeten wat de coronacrisis gedaan heeft met Poetin, die toch al een man van 69 is. Hij zit zeer geïsoleerd en krijgt bijna geen tegenspraak, nog minder dan dat hij vroeger al kreeg. Waardoor hij misschien bepaalde dingen denkt die totaal niet met de werkelijkheid overeenkomen.”

Hoe ziet u de ‘vredesmissie’ zich de komende dagen ontwikkelen?
“Het is heel onvoorspelbaar, er zijn meerdere scenario’s. Als historicus ga ik me niet wagen aan voorspellingen, maar kijkend naar de geschiedenis: mocht Poetin echt heel Oost-Oekraïne, of een heel groot stuk gebied ervan, gaan annexeren dan is er echt sprake van trendbreuk. In een ander geval zou Poetin steeds kleine stukjes land afpakken. Dan volgt er een korte oorlog, qua kosten en baten is dat ook wel voordelig voor Rusland. Tot 2014 deed het Westen daar niet zo moeilijk over. Dat zou niet afwijken van de koers die Poetin de afgelopen decennia heeft gevaren.”

Hidde Bouwmeester is historicus en Ruslanddeskundige. Klik hier om zijn website te bezoeken.