De Italiaanse wetenschappers Michele Empler en Claudia Capasso volgden een jaar lang tientallen online groepen waarin over illegale migratie wordt gesproken. Ze ontdekten dat smokkelaars zich presenteren als influencers of reisorganisaties, compleet met advertenties, aanbiedingen en zogenoemde “reviews” van geslaagde overtochten.

“Het is amper verstopt,” zegt Empler. “Smokkelaars zijn verworden tot een soort influencers die juist aandacht voor hun werkzaamheden willen. Ze posten heel veel als onderdeel van een marketingtactiek, zodat ze eruitzien als een legitiem bedrijf.”

Een populaire Facebookpagina met meer dan 220.000 volgers plaatst dagelijks foto’s van luxe auto’s, dure jachten en lachende migranten in Europese steden. Zo wordt de indruk gewekt dat iedereen die de overtocht waagt, snel rijk en gelukkig wordt. De werkelijkheid is veel grimmiger. Volgens de Internationale Organisatie voor Migratie verdronken dit jaar al meer dan 1300 mensen tijdens hun overtocht over de Middellandse Zee. Toch blijven de smokkelaars de reis verkopen als een avontuurlijke kans. Onder berichten staan teksten als: “Of we ontmoeten onze maker of we bereiken onze droom.”

In verschillende groepen circuleren misleidende claims over Europese landen. Zo zou Duitsland zogenaamd 2000 euro aan nieuwe asielzoekers geven en Spanje tijdelijk de grenzen hebben geopend. Zulke berichten blijken doelbewust verspreid om mensen te lokken. Opvallend is dat smokkelaars nauwelijks tekst gebruiken. In plaats daarvan communiceren ze via emoji’s: een bootje voor de overtocht, een spookje of ninja voor “onzichtbaar binnenkomen”, een strand of vredesduif voor Europa. Zo ontwijken ze de algoritmes van sociale platforms die illegale content proberen te verwijderen.

De onderzoekers ontdekten dat de emoji-taal universeel wordt begrepen, ook door mensen met beperkte leesvaardigheid. “Iedereen kan het begrijpen: een kleine boer in Afrika of een jonge man uit Marokko,” zegt Capasso. Soms komt Nederland expliciet voor in de propaganda. In een video is een vriendelijke politieagent te zien die een balletje trapt met een kind. Over het beeld is een Nederlandse vlag geplakt, bedoeld om te suggereren dat de Nederlandse politie mild en vriendelijk zou omgaan met migranten. “Er zit een serieuze ondertoon in”, aldus Capasso. “In landen als Marokko worden smokkelaars streng vervolgd. Ze willen laten zien dat Europa, en vooral Nederland, veiliger is.”