De plannen zijn maandag bekendgemaakt door staatssecretaris Eric van der Burg, verantwoordelijk voor Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid.

In een interview met het AD noemt hij voor het eerst een concreet aantal banen dat moet verdwijnen. "Een ambtenaar die in 2035 nog bij de overheid werkt, ziet om zich heen minder collega's en letterlijk ook minder stoelen en bureaus", zegt Van der Burg.

Het gaat om een geschatte vermindering van 25.000 voltijdsbanen. Dat is ongeveer 16 procent van de huidige omvang van het rijksambtenarenapparaat.

De staatssecretaris benadrukt dat de precieze verdeling over de ministeries nog moet worden uitgewerkt. Wel staat vast dat de besparingen aanzienlijk zullen zijn.

Rijksoverheid groeide sinds 2018 met 41 procent
De aangekondigde afslanking volgt op jaren van forse groei. Volgens Van der Burg nam de omvang van de rijksdienst sinds 2018 met 41 procent toe. Vooral het aantal ambtenaren dat zich met beleid bezighoudt, groeide snel.

Het aantal medewerkers in de uitvoering steeg volgens de staatssecretaris met 28 procent. Bij beleidsmakers bedroeg die stijging zelfs 56 procent.

Uit de officiële jaarrapportage blijkt dat de Rijksoverheid in 2025 ongeveer 160.000 voltijdsbanen telde. Dat was opnieuw bijna 2 procent meer dan een jaar eerder.

Volgens Van der Burg wordt de groei voor een belangrijk deel veroorzaakt doordat kabinet en Tweede Kamer steeds meer regels en uitzonderingen bedenken.

Daardoor wordt het werk van ambtenaren ingewikkelder, terwijl burgers en ondernemers meer moeite krijgen om aan alle voorschriften te voldoen.

Van der Burg wijst naar kabinet én Tweede Kamer
De staatssecretaris vindt dat politici zelf een belangrijke rol spelen bij het steeds verder uitdijen van het ambtenarenapparaat. Wanneer wetten ingewikkelder worden gemaakt met extra uitzonderingen, zijn er volgens hem meer ambtenaren nodig om die regels uit te voeren en te controleren.

Dat vergroot bovendien de kans op fouten. Vervolgens leidt een fout vaak weer tot nieuwe regels. Van der Burg wil die ontwikkeling doorbreken. "Als kabinet moeten we in onze eigen wetsvoorstellen minder uitzonderingen voorstellen. Aan Kamerleden moeten we uitleggen dat wijzigingen de wet soms ingewikkelder maken. Als kabinet moeten we vaker nee gaan zeggen."

De verantwoordelijkheid ligt volgens hem niet alleen bij de Tweede Kamer, maar bij kabinet en parlement samen. De overheid moet minder taken naar zich toetrekken en bestaande werkzaamheden eenvoudiger organiseren.

Ook 176 adviescommissies onder de loep
Niet alleen de ministeries moeten kleiner worden. Van der Burg wil ook het aantal adviesraden en adviescolleges terugdringen. Volgens de staatssecretaris telt Den Haag momenteel 176 van zulke organen. 

Daaronder vallen onder meer de Adviesraad Migratie, de Onderwijsraad, de Adviesraad Internationale Vraagstukken en de Raad voor het Openbaar Bestuur. Welke commissies daadwerkelijk verdwijnen, is nog niet bekend. De ministeries moeten daar zelf voorstellen voor doen.

Ook hoopt Van der Burg dat adviesorganen zelf bekijken of zij kunnen samengaan met andere commissies. Volgens hem heeft het weinig zin om grote aantallen rapporten te laten schrijven als daar vervolgens nauwelijks iets mee gebeurt.

De staatssecretaris bestrijdt dat hij kritische adviescolleges wil uitschakelen. Het doel is volgens hem vooral om dubbel werk te voorkomen.

De Rijksoverheid onderscheidt verschillende soorten adviescolleges. Sommige bestaan tijdelijk voor één specifiek onderwerp, terwijl andere de regering en het parlement structureel adviseren.

Minder evaluaties en overbodige rapporten
Van der Burg wil ook kritisch kijken naar de gewoonte om wetten voortdurend te evalueren. Als voorbeeld noemt hij de Paspoortwet, die elke vijf jaar wordt onderzocht.

Volgens de staatssecretaris leverde een recente evaluatie een rapport van 135 pagina's op, terwijl de belangrijkste conclusies weinig verrassend waren. De evaluatie bevestigde volgens hem vooral dat een paspoort wordt gebruikt om te reizen en om iemands identiteit vast te stellen.

De VVD-bewindsman vraagt zich af of voor zulke conclusies telkens opnieuw omvangrijke onderzoeken nodig zijn. Door onnodige evaluaties en rapportages te schrappen, moeten ambtenaren meer tijd overhouden voor werkzaamheden die daadwerkelijk bijdragen aan de dienstverlening.

Geen algemene vacaturestop
Ondanks de forse afslanking wil het kabinet niet alle openstaande vacatures blokkeren. Volgens Van der Burg zou een algemene vacaturestop te veel problemen veroorzaken. Sommige functies zijn noodzakelijk om belangrijke overheidstaken uit te voeren.

Wel moeten ministeries voortaan kritischer bekijken of vertrekkende medewerkers moeten worden vervangen. Daarnaast wil het kabinet minder gebruikmaken van dure externe zelfstandigen. Digitale dienstverlening en automatisering moeten een groter deel van het werk overnemen. Daarbij denkt Van der Burg onder meer aan websites en chatbots die burgers op ieder moment van de dag kunnen helpen.

De officiële actieagenda van het kabinet voorziet ook in het vereenvoudigen van honderden regels en het verbeteren van de samenwerking tussen overheidsorganisaties. Verder wil het kabinet het aandeel ondersteunende en managementfuncties bij ministeries terugbrengen van ongeveer 50 naar 35 procent.

Voor oud-Kamerlid Wybren van Haga gaan de plannen niet ver genoeg. 'In de afgelopen 10 jaar kwamen er 50.000 ambtenaren bij, tot het absurde aantal van 160.000 ambtenaren. Een stijging van bijna 50%. Het kabinet wil nu de komende 8 jaar elk jaar 3.000 ambtenaren ontslaan en noemt dat een “slagvaardige overheid”… Maar we weten allemaal dat dit niet gaat lukken, want er wordt geen aannamestop ingevoerd en de ontslagen ambtenaren worden gewoon weer als ZZP’ers voor meer geld ingehuurd', reageert hij op X.